Асосий қисмга ўтиш

Виктор Успенский

Рус ва совет композитори, мусиқашунос ва фолклорчи: Ўрта Осиё халқлари мусиқасини нотага олган, «Фарҳод ва Ширин» мусиқали драмаси муаллифи, Ўзбекистон ССР халқ артисти.

Фаолият:
Композитор, Олим, Педагог
Туғилган:
31 август 1879(70 ёш) ♍ — 9 октабр 1949
  • Ўзбекистон ССР халқ артисти
  • «Ҳурмат белгиси» ордени

Биография

Виктор Александрович Успенский 1879-йил 31-августда (эски услубда 19-августда) Калуга шаҳрида туғилган. 1898-йилда Оренбург ҳарбий кадет корпусини тамомлаган, 1900–1904-йилларда Кавказда ҳарбий хизматда бўлган. Кейин мусиқани танлаб, Петербург консерваториясига кирган ва 1913-йилда А. К. Лядов синфи бўйича композиция йўналишини битирган.

1918-йилдан Тошкентда яшаган, шу йили Туркистон халқ консерваторияси ташкилотчиларидан бири бўлиб, унда гармония фанидан дарс берган. Ўрта Осиё халқлари мусиқасини ўрганишга киришиб, 1923-йилда Бухорода Шашмақомнинг чолғу ва ашула қисмларини биринчи бўлиб нотага олган; тўплам 1924-йилда Москвада нашр этилган. Кейинчалик Фарғона—Тошкент мақом йўлларини ҳам ёзиб олган.

1925–1929-йилларда Туркманистонга учта фолклор-этнографик экспедиция уюштириб, 350 дан ортиқ халқ қўшиғи ва чолғу куйини ёзиб олган; натижалари В. М. Беляев билан ҳамкорликдаги «Туркман мусиқаси» (1928) китобига кирган. 1931-йилда Фарғона водийсига экспедицияга бошчилик қилган. У ўзбек, тожик ва туркман мусиқаси ҳақида илмий асарлар муаллифи.

1928–1934-йилларда ўзбек мусиқа техникумида миллий мусиқа бўлимини бошқарган, 1932-йилдан вафотигача Санъатшунослик институтида илмий ходим ва мусиқа кабинети мудири бўлган. 1936-йилдан Тошкент консерваториясида дарс берган, мусиқа назарияси факултетининг декани бўлган; 1943-йилда санъатшунослик фанлари доктори даражасини олган.

Композитор сифатида ўзбек ва туркман фолклорига таянган. Навоий достони асосидаги «Фарҳод ва Ширин» мусиқали драмаси (1936) Тошкентда саҳналаштирилган; уни Г. Мушел билан бирга қайта ишлаб, кейинчалик операга айлантирган. Симфоник оркестр учун «Ўрта Осиё халқларининг тўрт куйи» (1934), «Ўзбекча поэма-рапсодия» (1944), Навоий хотирасига бағишланган «Лирик поэма» (1947) ва бошқа асарлар ёзган, Ҳамид Олимжоннинг «Муқанна» песасига мусиқа басталаган, ўзбек халқ қўшиқларини қайта ишлаган.

1929-йилда Туркманистон ССР, 1937-йилда Ўзбекистон ССР халқ артисти унвонини олган; 1937-йил 31-майда «Ҳурмат белгиси» ордени билан тақдирланган. Успенский 1949-йил 9-октабрда Тошкентда вафот этган ва Боткин қабристонига дафн этилган. Унинг номи Тошкентдаги махсус мусиқа мактабига берилган; «Ўзбек вокал мусиқаси» китоби вафотидан кейин, 1950-йилда чиққан.

Таълим

Карьера

Мукофотлар

Ҳаёт йўли

  1. 1898
    Кадет корпусини тугатиши

    Оренбург ҳарбий кадет корпусини битирган.

  2. 1900–1904
    Ҳарбий хизмат

    Кавказда ҳарбий хизматда бўлган.

  3. 1913
    Петербург консерваторияси

    А. К. Лядов синфи бўйича композиция йўналишини тамомлаган.

  4. 1918
    Тошкентга кўчиши

    Туркистон халқ консерваторияси ташкилотчиларидан бири бўлган, гармониядан дарс берган.

  5. 1923–1924
    Шашмақомни нотага олиши

    Бухорода Шашмақом чолғу ва ашула қисмларини ёзиб олган; тўплам 1924-йилда нашр этилган.

  6. 1925–1929
    Туркманистон экспедициялари

    Учта экспедицияда 350 дан ортиқ туркман қўшиғи ва чолғу куйини ёзиб олган.

  7. 1931
    Фарғона водийси экспедицияси

    Мусиқий-этнографик экспедицияга бошчилик қилган.

  8. 1932–1949
    Санъатшунослик институти

    Илмий ходим ва мусиқа кабинети мудири бўлиб ишлаган.

  9. 1936
    «Фарҳод ва Ширин» ва консерватория

    Мусиқали драма саҳналаштирилган; шу йилдан Тошкент консерваториясида дарс берган.

  10. 1937
    Ўзбекистон ССР халқ артисти

    Халқ артисти унвони ва «Ҳурмат белгиси» орденини олган.

  11. 1943
    Фан доктори

    Санъатшунослик фанлари доктори даражасини олган; «Муқанна» песасига мусиқа ёзган.

  12. 1949
    Вафоти

    9-октабрда Тошкентда вафот этган.

Асарлар

  • «Шашмақом» (1924)
    Ноталар тўплами

    Бухорода ёзиб олинган Шашмақомнинг чолғу ва ашула қисмлари.

  • «Туркман мусиқаси» (1928)
    Илмий асар

    В. М. Беляев билан ҳамкорликда ёзилган китоб.

  • «Ўрта Осиё халқларининг тўрт куйи» (1934)
    Симфоник асар

    Симфоник оркестр учун.

  • «Фарҳод ва Ширин» (1936)
    Мусиқали драма

    Навоий достони асосида; Г. Мушел билан бирга қайта ишланган, кейин операга айлантирилган.

  • «Навоий матнларига ёзилган мусиқа» (1940)
    Илмий асар
  • «Муқанна» (1943)
    Саҳна мусиқаси

    Ҳамид Олимжоннинг песасига ёзилган мусиқа.

  • «Ўзбекча поэма-рапсодия» (1944)
    Симфоник асар
  • «Туркманча каприччио» (1945)
    Симфоник асар
  • «Лирик поэма» (1947)
    Симфоник асар

    Навоий хотирасига бағишланган, симфоник оркестр, ўзбек халқ чолғулари ва вокалчилар учун.

  • «Ўзбек вокал мусиқаси» (1950)
    Илмий асар

    Муаллиф вафотидан кейин нашр этилган.

Алоқадор шахслар

Виктор Успенский (1879–1949) — Композитор | Shaxs.uz