Биография
Хиромий (асл исми Мулло Қурбон) — Китоб шаҳрида яшаб ижод қилган XIX аср шоири, кўплаб достонлари билан танилган. Айрим манбаларда уни Мирзо Қурбон ёки Муҳаммад Қурбон деб ҳам аташади. Унинг ёзганлари ҳажми тахминан ўттиз минг мисрага етади.
У 1796-йилда Китобнинг Чармгарон гузарида туғилган, кенагас уруғидан. Бухородаги Мир Араб мадрасасида ўқиган, аммо моддий қийинчилик сабаб ўқишни тугата олмаган ва йигирма беш ёшида Китобга қайтган. Кейин хаттотлик, табиблик ва чармгарлик билан кун кўрган. Манбаларда унинг Бухоро амири Насрулло хоннинг босқинчилик сиёсатига қарши чиққанлар сафида тургани ва Китобни ҳимоя қилишда қатнашгани ҳам айтилади.
Ижодини у Саъдий, Навоий ва Зебуннисо ғазалларига мухаммас ёзишдан бошлаган; Шавқий, Ҳозиқ, Вола сингари замондош шоирлар билан яқин алоқада бўлган. Кейинроқ йирик достонлар яратган: «Чор дарвеш» (1834), «Маҳфил оро» (1844–1856-йиллар), «Тўтинома» (1854), «Раъно ва Зебо» (1856) ва «Юсуф ва Зулайҳо» (1862). «Тўтинома» тахминан ўн икки минг мисра билан унинг энг йирик асари ҳисобланади. Достонларида замонасининг иллатлари, адолатсиз ҳукмдорлар ва нолойиқ амалдорлар танқид қилинади.
«Чор дарвеш» шарқда кенг тарқалган саргузашт-ишқий ҳикоянинг шеърий талқинидир. Хиромий асарларининг қўлёзмалари Ўзбекистон Фанлар академияси Шарқшунослик институтида ва Самарқанд давлат университети асосий кутубхонасида сақланади. «Чор дарвеш» 1960-йилда, «Раъно ва Зебо» 1962-йилда Тошкентда нашр этилган. Вафот йили манбаларда аниқ кўрсатилмайди (баъзи маълумотномаларда 1891 деб ёзилади, тасдиқланмаган).
Таълим
- Мир Араб мадрасасиМадраса · Бухоро
Ҳаёт йўли
- 1796Туғилиш
Китобнинг Чармгарон гузарида туғилган.
- 1821 атрофидаКитобга қайтиш
Мир Араб мадрасасида ўқишни тугата олмай, йигирма беш ёшида она шаҳрига қайтган.
- 1834«Чор дарвеш»
Биринчи йирик достонини ёзган.
- 1854«Тўтинома»
Энг йирик асари яратилган.
- 1862«Юсуф ва Зулайҳо»
Маълум достонларининг охиргиси ёзилган.
Асарлар
- «Чор дарвеш» (1834)
Достон
- «Маҳфил оро» (1856)
Достон (1844–1856-йиллар)
- «Тўтинома» (1854)
Достон
- «Раъно ва Зебо» (1856)
Достон
- «Юсуф ва Зулайҳо» (1862)
Достон