Асосий қисмга ўтиш
Юсуф Хос Ҳожиб

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Юсуф Хос Ҳожиб

Ёзувчи

XI аср туркий шоир ва мутафаккир, қорахонийлар даврида ёзилган «Қутадғу билиг» достонининг муаллифи.

Фаолият:
Ёзувчи, Шоир
Ҳаёт йиллари:
тахминан 1020 — тахминан 1070

Биография

Юсуф Хос Ҳожиб туркий ёзма адабиётнинг энг қадимий йирик асарларидан бири — «Қутадғу билиг» («Саодатга йўлловчи билим») достони билан танилган. Шоир ҳақида маълумот жуда оз, унинг ўзи ҳақидаги деярли барча хабар шу асарнинг муқаддимасидан олинади.

У қорахонийлар давлатининг шимолий пойтахти Баласоғунда (ҳозирги Қирғизистон ҳудуди) туғилган, шунинг учун Баласоғуний деб ҳам аталади. Туғилган йили аниқ эмас: ziyouz.uz мақоласи 1020-йилни, Википедия эса тахминан 1019-йилни келтиради. Араб ва форс тилларини, ўша давр диний, илмий ва бадиий адабиётини яхши билган; асардан унинг туркий оғзаки ижод ва тасаввуф ғояларидан хабардорлиги ҳам кўринади.

Достонни у 462-ҳижрий (1069/70) йилда, тахминан эллик ёшида Қашқарда тугатган. Китоб Шарқ малики Тавғачхон — Насриддин Абу Али Ҳасан Ҳорунхон (1075–1103-йилларда қорахонийлар ҳукмдори) номига бағишланган. Ҳукмдор асарни яхши қабул қилиб, муаллифга Хос Ҳожиб, яъни сарой хос ҳожиби лавозимини берган; исмга қўшилган «Хос Ҳожиб» шундан.

«Қутадғу билиг» маснавий шаклида ёзилган, тахминан 6500 байтли достон. Унинг мазмуни тўрт тимсол суҳбатига қурилган: Адолат (ҳукмдор Кунтуғди), Давлат ёки Бахт (вазир Ойтўлди), Ақл ва Билим (Ойтўлдининг ўғли Ўгдулмиш) ҳамда Қаноат (зоҳид Ўзғурмиш). Асар адолатли бошқарув, ҳукмдор ва бекларнинг одоби, жамиятнинг турли тоифаларига муносабат ҳақида. Муаллифнинг ўзи уни «Шоҳномайи туркий» деб атаган; бошқа номлари «Адаб ул-мулук» ва «Ойин ул-мамлакат».

Достоннинг уч босқичли муқаддимаси, 68 бобдан иборат асосий қисми ва хотимадаги икки қасида билан бир маснавий боб кейинги таҳрирда қўшилган бўлиши мумкин. Юсуфнинг бошқа асари бизгача етиб келмаган. Вафот этган йили ҳам маълум эмас: ziyouz.uz мақоласи 1070-йилни, баъзи луғатлар 1077-йилни кўрсатади.

Ҳаёт йўли

  1. 1020
    Баласоғунда туғилиши

    Туғилган йили тахминий: баъзи манбаларда 1019.

  2. 1069
    «Қутадғу билиг»ни тугатиши

    Достонни Қашқарда якунлаб, қорахоний ҳукмдор Тавғачхонга топширган (462-ҳижрий).

  3. Хос Ҳожиб лавозими

    Ҳукмдор унга сарой хос ҳожиби мансабини берган.

  4. 1070
    Вафоти

    Тахминий сана; баъзи манбаларда 1077.

Асарлари

  • «Қутадғу билиг» (1070)

    Маснавий шаклидаги достон, Қашқарда тугатилган.

Хато топдингизми?

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Тузатиш таклиф қилиш
Юсуф Хос Ҳожиб биографияси (тахминан 1020–1070) — Ёзувчи | Shaxs.uz