Abdu Jamil

Rishtonlik kulol, akasi Abdu Jalol bilan chinni-fayans yasash hunarini qayta tiklagan va Qo'qondagi Xudoyorxon saroyi peshtoqini koshin bilan bezashda qatnashgan XIX asr ustasi.

Ma'lumot:

Faoliyat:: Hunarmand
Taxallusi:: Usto Qo'ri
Tug'ilgan:: taxminan 1805
Tug'ilgan joy:: Rishton tumani, Farg'ona

Biografiya

Abdu Jamil, Usto Qo'ri nomi bilan ham tanilgan, — Farg'ona vodiysidagi Rishton kulollaridan biri. U o'sha paytda Qo'qon xonligi tarkibida bo'lgan Rishtonda, merosiy kulollar oilasida taxminan 1805-yilda tug'ilgan (ayrim manbalarda XVIII asr oxiri ko'rsatiladi). Vafot etgan joyi ham Rishton, vaqti — XIX asrning oxiri; aniq sanalar saqlanmagan.

Rishton qadimdan sirlangan idishlari bilan nom chiqargan. Abdu Jamil akasi Abdu Jalol (Usto Jalil) bilan birga, manbalarga ko'ra, Qashqar va Eronda chinni-fayans tayyorlash usullarini o'rgangan va shu hunar yo'qolib ketgan Rishtonda uni qayta yo'lga qo'ygan. Aka-uka bu bilimni ko'plab mahalliy ustalarga o'rgatgan, chinni idish tayyorlash tartibini esa Abdulla Kulol (Kali Abdullo)ga topshirgan.

Rishton ustalari faoliyatining eng ko'zga ko'rinadigan yodgori — Qo'qondagi Xudoyorxon saroyi (O'rda). Uning qurilishi 1863–1870-yillarda olib borilgan, peshtoqni koshin bilan qoplash ishi esa 1873-yilga kelib yakunlangan. Bu ishda bosh ustalar sifatida Abdu Jamil, uning akasi Abdu Jalol va Abdulla Kulol shogirdlari bilan birga tilga olinadi. Saroy peshtoqi turli shakldagi sirlangan koshinlardan terilgan mozaika, ko'k zamindagi oq kufiy bitiklar va o'simlik naqshli mayolika plitkalar bilan bezatilgan.

Rivoyatlarga ko'ra, Xudoyorxon ustalar ishidan mamnun bo'lib, ularni mukofotlagan va saroyning janubiy qanotiga kufiy xatda ustalar san'atini Behzod mahoratiga o'xshatuvchi so'zlar bitishni buyurgan. Abdu Jamilning ishlari O'zbekiston Davlat san'at muzeyi to'plamida saqlanadi.

Farg'ona vodiysi kulollari uni va akasini ustozlar, ya'ni usto sifatida eslab keladi. Ularning shogirdlari an'anani davom ettirgan; Rishton kulolchiligi bugun ham yashab kelmoqda.

Karyera

Qo'qon xon saroyi
Koshinkor usta (Xudoyorxon saroyi pardozi) · Qo'qon · 1863–…

Hayot yo'li

taxm. 1805
Rishtonda tug'ilishi
Rishtonda merosiy kulollar oilasida dunyoga kelgan.
XIX asr
Chinni-fayans sirini o'rganishi
Akasi Abdu Jalol bilan Qashqar va Eronda chinni tayyorlash usullarini o'rgangan.
XIX asr
Hunarning qayta tiklanishi
Rishtonda yo'qolgan chinni-fayans ishlab chiqarishni qayta yo'lga qo'ygan.
XIX asr
Ustalarni o'qitishi
Ko'plab kulollarga ta'lim bergan, chinni idish tayyorlash tartibini Abdulla Kulolga o'rgatgan.
1863–1873
Xudoyorxon saroyi pardozi
Qo'qondagi O'rda peshtoqini koshin bilan qoplash ishlarida bosh ustalardan biri bo'lgan.
XIX asr oxiri
Rishtonda vafoti
Rishtonda vafot etgan; aniq sanasi noma'lum.

Asarlar

Xudoyorxon saroyi peshtoqining koshin bezagi
Me'moriy sopol
Qo'qondagi O'rda peshtoqini sirlangan koshin va mayolika bilan qoplash, akasi va shogirdlari bilan hamkorlikda.
O'zbekiston Davlat san'at muzeyidagi sopol buyumlar
Idish-tovoq
Abdu Jamil ishlarining namunalari muzey to'plamida saqlanadi.

Meros

Abdu Jamil akasi Abdu Jalol bilan birga Rishtonda chinni-fayans hunarini qayta tiklagan ustalardan biri hisoblanadi; ularning shogirdlari an'anani davom ettirgan va Rishton sopolchiligi bugun ham yashab kelmoqda.

Davr: Qo'qon xonligi

Qo'qondagi Xudoyorxon saroyi peshtoqining koshin bilan qoplanishi tugallandi (1873)