Абду Жамил

Риштонлик кулол, акаси Абду Жалол билан чинни-фаянс ясаш ҳунарини қайта тиклаган ва Қўқондаги Худоёрхон саройи пештоқини кошин билан безашда қатнашган XIX аср устаси.

Маълумот:

Фаолият:: Ҳунарманд
Тахаллуси:: Усто Қўри
Туғилган:: тахминан 1805
Туғилган жой:: Риштон тумани, Фарғона

Биография

Абду Жамил, Усто Қўри номи билан ҳам танилган, — Фарғона водийсидаги Риштон кулолларидан бири. У ўша пайтда Қўқон хонлиги таркибида бўлган Риштонда, меросий кулоллар оиласида тахминан 1805-йилда туғилган (айрим манбаларда XVIII аср охири кўрсатилади). Вафот этган жойи ҳам Риштон, вақти — XIX асрнинг охири; аниқ саналар сақланмаган.

Риштон қадимдан сирланган идишлари билан ном чиқарган. Абду Жамил акаси Абду Жалол (Усто Жалил) билан бирга, манбаларга кўра, Қашқар ва Эронда чинни-фаянс тайёрлаш усулларини ўрганган ва шу ҳунар йўқолиб кетган Риштонда уни қайта йўлга қўйган. Ака-ука бу билимни кўплаб маҳаллий усталарга ўргатган, чинни идиш тайёрлаш тартибини эса Абдулла Кулол (Кали Абдулло)га топширган.

Риштон усталари фаолиятининг энг кўзга кўринадиган ёдгори — Қўқондаги Худоёрхон саройи (Ўрда). Унинг қурилиши 1863–1870-йилларда олиб борилган, пештоқни кошин билан қоплаш иши эса 1873-йилга келиб якунланган. Бу ишда бош усталар сифатида Абду Жамил, унинг акаси Абду Жалол ва Абдулла Кулол шогирдлари билан бирга тилга олинади. Сарой пештоқи турли шаклдаги сирланган кошинлардан терилган мозаика, кўк заминдаги оқ куфий битиклар ва ўсимлик нақшли маёлика плиткалар билан безатилган.

Ривоятларга кўра, Худоёрхон усталар ишидан мамнун бўлиб, уларни мукофотлаган ва саройнинг жанубий қанотига куфий хатда усталар санъатини Беҳзод маҳоратига ўхшатувчи сўзлар битишни буюрган. Абду Жамилнинг ишлари Ўзбекистон Давлат санъат музейи тўпламида сақланади.

Фарғона водийси кулоллари уни ва акасини устозлар, яъни усто сифатида эслаб келади. Уларнинг шогирдлари анъанани давом эттирган; Риштон кулолчилиги бугун ҳам яшаб келмоқда.

Карьера

Қўқон хон саройи
Кошинкор уста (Худоёрхон саройи пардози) · Қўқон · 1863–…

Ҳаёт йўли

тахм. 1805
Риштонда туғилиши
Риштонда меросий кулоллар оиласида дунёга келган.
XIX аср
Чинни-фаянс сирини ўрганиши
Акаси Абду Жалол билан Қашқар ва Эронда чинни тайёрлаш усулларини ўрганган.
XIX аср
Ҳунарнинг қайта тикланиши
Риштонда йўқолган чинни-фаянс ишлаб чиқаришни қайта йўлга қўйган.
XIX аср
Усталарни ўқитиши
Кўплаб кулолларга таълим берган, чинни идиш тайёрлаш тартибини Абдулла Кулолга ўргатган.
1863–1873
Худоёрхон саройи пардози
Қўқондаги Ўрда пештоқини кошин билан қоплаш ишларида бош усталардан бири бўлган.
XIX аср охири
Риштонда вафоти
Риштонда вафот этган; аниқ санаси номаълум.

Асарлар

Худоёрхон саройи пештоқининг кошин безаги
Меъморий сопол
Қўқондаги Ўрда пештоқини сирланган кошин ва маёлика билан қоплаш, акаси ва шогирдлари билан ҳамкорликда.
Ўзбекистон Давлат санъат музейидаги сопол буюмлар
Идиш-товоқ
Абду Жамил ишларининг намуналари музей тўпламида сақланади.

Мерос

Абду Жамил акаси Абду Жалол билан бирга Риштонда чинни-фаянс ҳунарини қайта тиклаган усталардан бири ҳисобланади; уларнинг шогирдлари анъанани давом эттирган ва Риштон сополчилиги бугун ҳам яшаб келмоқда.

Давр: Қўқон хонлиги

Қўқондаги Худоёрхон саройи пештоқининг кошин билан қопланиши тугалланди (1873)