Asosiy qismga o'tish
SHAXS
Abdulla Oripov
Tuzatish taklif qilish

Abdulla Oripov

O'zbek shoiri va tarjimon, O'zbekiston Respublikasi Davlat madhiyasi so'zlarining muallifi, O'zbekiston xalq shoiri va O'zbekiston Qahramoni, 1996–2009-yillarda Yozuvchilar uyushmasi raisi.

Faoliyat:
Yozuvchi, Shoir
Tug'ilgan:
21 mart 1941(75 yosh) ♈ — 5 noyabr 2016
Tug'ilgan joy:
Koson tumani, Qashqadaryo
Otasi:
Orifboy Ubaydulla o'g'li
Onasi:
Turdixol
  • O'zbekiston Qahramoni
  • O'zbekiston xalq shoiri
  • «Do'stlik» ordeni
  • Hamza nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti
  • Xalqlar do'stligi ordeni
  • «Hurmat belgisi» ordeni

Biografiya

Abdulla Oripov 1941-yil 21-martda Qashqadaryo viloyati Koson tumanidagi Neko'z qishlog'ida tug'ilgan. Otasi Orifboy Ubaydulla o'g'li kolxoz raisi, onasi Turdixol uy bekasi bo'lgan; oiladagi sakkiz farzand orasida Abdulla to'rt o'g'ilning eng kichigi edi. 1958-yilda maktabni oltin medal bilan bitirib, Toshkent davlat universitetining o'zbek filologiyasi fakulteti jurnalistika bo'limiga o'qishga kirgan va 1963-yilda uni imtiyozli diplom bilan tamomlagan.

She'r yozishni talabalik yillarida boshlagan, ilk kitobi — «Mitti yulduz» to'plami 1965-yilda bosilib chiqqan. Undan keyin «Ko'zlarim yo'lingda» (1967), «Onajon» (1969), «Ruhim» (1971), «O'zbekiston» (1972), «Hayrat» (1979) kabi to'plamlari nashr etilgan; 1965–2015-yillar oralig'ida uning yigirma beshga yaqin she'riy kitobi chiqqan.

Universitetdan so'ng «Yosh gvardiya» nashriyotida muharrir, 1967–1974-yillarda G'afur G'ulom nomidagi Adabiyot va san'at nashriyotida muharrir va bosh muharrir bo'lib ishlagan, keyin «Sharq yulduzi» jurnalida bo'lim mudiri bo'lgan. 1976-yildan O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasida adabiy maslahatchi, 1983–1985-yillarda bolalar jurnali «Gulxan»ning bosh muharriri, 1985-yildan uyushma kotibi bo'lgan. 1988-yilda mualliflik huquqini himoya qilish bo'yicha respublika qo'mitasiga rahbar etib tayinlangan.

Lirik she'rlardan tashqari yirik asarlar ham yaratgan: «Jannatga yo'l» (1978) va «Hakim va ajal» (1980) dostonlari, Amir Temur haqidagi «Sohibqiron» (1996) she'riy dramasi shular jumlasidan. Hamza nomidagi va Alisher Navoiy nomidagi davlat mukofotlari laureati, O'zbekiston xalq shoiri. Tarjimon sifatida Dantening «Ilohiy komediya»sidan «Do'zax» qismini, Nikolay Nekrasov, Taras Shevchenko, Lesya Ukrainka, Qaysin Quliyev va Rasul Hamzatov she'rlarini o'zbek tiliga o'girgan.

O'zbekiston Respublikasi Davlat madhiyasining so'zlarini Abdulla Oripov yozgan (musiqasi Mutal Burhonovniki); madhiya 1992-yil 10-dekabrda Oliy Kengashning o'n birinchi sessiyasida qabul qilingan. 1996–2009-yillarda O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasiga raislik qilgan. 1990-yildan Oliy Kengash, so'ng Oliy Majlisning birinchi va ikkinchi chaqiriq deputati, 2005-yildan Senat a'zosi bo'lgan. 1998-yilda unga «O'zbekiston Qahramoni» unvoni berilgan, 2000–2001-yillarda to'rt jildlik «Tanlangan asarlar»i nashr etilgan.

2007-yilda Jahon intellektual mulk tashkilotining WIPO Creativity Award oltin medali, 2015-yilda Italiyaning «Italiya yulduzi» ordeni bilan taqdirlangan. Abdulla Oripov 2016-yil 5-noyabrda davolanish uchun borgan AQShning Xyuston shahrida 75 yoshida vafot etgan va Toshkentdagi Chig'atoy qabristoniga dafn etilgan.

2017-yilda Qarshida uning nomidagi ijod maktabi tashkil etilgan, shaharda shoirga haykal o'rnatilgan; 2020-yilda ochilgan Toshkentdagi Adiblar xiyobonida ham uning haykali bor. 2021-yilda O'zbekiston pochtasi shoir surati tushirilgan marka chiqargan, 2023-yilda esa uning hayoti haqidagi «Abdulla Oripov» badiiy filmi suratga olingan.

Ta'lim

Karyera

Mukofotlar

Hayot yo'li

  1. 1958–1963
    Toshkent davlat universiteti

    Maktabni oltin medal bilan bitirgach, o'zbek filologiyasi fakultetining jurnalistika bo'limida o'qigan va imtiyozli diplom olgan.

  2. 1963–1976
    Nashriyot va jurnallarda

    «Yosh gvardiya» nashriyotida muharrir, 1967–1974-yillarda G'afur G'ulom nomidagi Adabiyot va san'at nashriyotida muharrir va bosh muharrir, so'ng «Sharq yulduzi» jurnalida bo'lim mudiri.

  3. 1965
    Ilk kitob

    «Mitti yulduz» she'riy to'plami nashr etilgan.

  4. 1976–1985
    Yozuvchilar uyushmasi va «Gulxan»

    Uyushmada adabiy maslahatchi, uning Toshkent viloyati bo'limi mas'ul kotibi, 1983–1985-yillarda «Gulxan» jurnalining bosh muharriri.

  5. 1978–1980
    Dostonlar

    «Jannatga yo'l» va «Hakim va ajal» dostonlari yozilgan.

  6. 1988
    Mualliflik huquqini himoya qilish

    Mualliflik huquqini himoya qilish bo'yicha respublika qo'mitasiga rahbar etib tayinlangan.

  7. 1990–2004
    Deputat

    Oliy Kengash deputati, so'ng Oliy Majlisning birinchi va ikkinchi chaqiriq deputati.

  8. 1992
    Davlat madhiyasi

    Uning so'zlariga yozilgan O'zbekiston Respublikasi Davlat madhiyasi 10-dekabrda Oliy Kengash tomonidan qabul qilingan.

  9. 1996–2009
    Yozuvchilar uyushmasi raisi

    O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasiga raislik qilgan.

  10. 1998
    O'zbekiston Qahramoni

    Mamlakatning oliy unvoni berilgan.

  11. 2005
    Senator

    Oliy Majlis Senati a'zosi bo'lgan.

  12. 2016
    Vafoti

    5-noyabrda AQShning Xyuston shahrida vafot etgan, Toshkentdagi Chig'atoy qabristoniga dafn etilgan.

Kitoblar

  • «Mitti yulduz»
    1965 · She'riy to'plam

    Shoirning birinchi kitobi.

  • «Ko'zlarim yo'lingda»
    1967 · She'riy to'plam

    Ikkinchi to'plami.

  • «Onajon»
    1969 · She'riy to'plam

    Nomini onaga bag'ishlangan she'rdan olgan to'plam.

  • «Ruhim»
    1971 · She'riy to'plam

    Lirik she'rlar to'plami.

  • «O'zbekiston»
    1972 · She'riy to'plam

    Vatan haqidagi she'rlari jamlangan to'plam.

  • «Jannatga yo'l»
    1978 · Doston

    Shoirning yirik she'riy asarlaridan biri.

  • «Hakim va ajal»
    1980 · Doston

    Hakim va o'lim o'rtasidagi kurash haqidagi falsafiy doston.

  • «Sohibqiron»
    1996 · She'riy drama

    Amir Temur haqidagi she'riy drama.

  • «Tanlangan asarlar»
    2001 · To'rt jildlik saylanma

    2000–2001-yillarda nashr etilgan to'rt jildlik tanlangan asarlar.

  • Dante, «Ilohiy komediya. Do'zax»
    · Tarjima

    Dante Aligyerining «Ilohiy komediya»si birinchi qismining o'zbekcha tarjimasi.

Meros

Abdulla Oripov so'zlarini yozgan Davlat madhiyasi 1992-yildan beri davlat marosimlarida ijro etiladi. Uning she'rlari maktab va oliy o'quv yurtlarining adabiyot dasturlaridan o'rin olgan, Dante tarjimasi esa «Ilohiy komediya»ning birinchi qismini o'zbek tilida o'qish imkonini bergan. 1996–2009-yillarda, o'n uch yil davomida, u O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasiga rahbarlik qilgan.

Davr: XX asrning ikkinchi yarmi – XXI asr boshi o'zbek she'riyati
  • Uning so'zlariga yozilgan O'zbekiston Respublikasi Davlat madhiyasi qabul qilingan (1992)
  • «O'zbekiston Qahramoni» unvoni berilgan (1998)
  • Qarshida Abdulla Oripov nomidagi ijod maktabi tashkil etilgan (2017)
  • O'zbekiston pochtasi shoirga bag'ishlangan marka chiqargan (2021)
  • «Abdulla Oripov» badiiy filmi ekranga chiqqan (2023)

Aloqador shaxslar