Асосий қисмга ўтиш
SHAXS
Абдулла Орипов
Тузатиш таклиф қилиш

Абдулла Орипов

Ўзбек шоири ва таржимон, Ўзбекистон Республикаси Давлат мадҳияси сўзларининг муаллифи, Ўзбекистон халқ шоири ва Ўзбекистон Қаҳрамони, 1996–2009-йилларда Ёзувчилар уюшмаси раиси.

Фаолият:
Ёзувчи, Шоир
Туғилган:
21 март 1941(75 ёш) ♈ — 5 ноябр 2016
Туғилган жой:
Косон тумани, Қашқадарё
Отаси:
Орифбой Убайдулла ўғли
Онаси:
Турдихол
  • Ўзбекистон Қаҳрамони
  • Ўзбекистон халқ шоири
  • «Дўстлик» ордени
  • Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти
  • Халқлар дўстлиги ордени
  • «Ҳурмат белгиси» ордени

Биография

Абдулла Орипов 1941-йил 21-мартда Қашқадарё вилояти Косон туманидаги Некўз қишлоғида туғилган. Отаси Орифбой Убайдулла ўғли колхоз раиси, онаси Турдихол уй бекаси бўлган; оиладаги саккиз фарзанд орасида Абдулла тўрт ўғилнинг энг кичиги эди. 1958-йилда мактабни олтин медал билан битириб, Тошкент давлат университетининг ўзбек филологияси факултети журналистика бўлимига ўқишга кирган ва 1963-йилда уни имтиёзли диплом билан тамомлаган.

Шеър ёзишни талабалик йилларида бошлаган, илк китоби — «Митти юлдуз» тўплами 1965-йилда босилиб чиққан. Ундан кейин «Кўзларим йўлингда» (1967), «Онажон» (1969), «Руҳим» (1971), «Ўзбекистон» (1972), «Ҳайрат» (1979) каби тўпламлари нашр этилган; 1965–2015-йиллар оралиғида унинг йигирма бешга яқин шеърий китоби чиққан.

Университетдан сўнг «Ёш гвардия» нашриётида муҳаррир, 1967–1974-йилларда Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриётида муҳаррир ва бош муҳаррир бўлиб ишлаган, кейин «Шарқ юлдузи» журналида бўлим мудири бўлган. 1976-йилдан Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасида адабий маслаҳатчи, 1983–1985-йилларда болалар журнали «Гулхан»нинг бош муҳаррири, 1985-йилдан уюшма котиби бўлган. 1988-йилда муаллифлик ҳуқуқини ҳимоя қилиш бўйича республика қўмитасига раҳбар этиб тайинланган.

Лирик шеърлардан ташқари йирик асарлар ҳам яратган: «Жаннатга йўл» (1978) ва «Ҳаким ва ажал» (1980) достонлари, Амир Темур ҳақидаги «Соҳибқирон» (1996) шеърий драмаси шулар жумласидан. Ҳамза номидаги ва Алишер Навоий номидаги давлат мукофотлари лауреати, Ўзбекистон халқ шоири. Таржимон сифатида Дантенинг «Илоҳий комедия»сидан «Дўзах» қисмини, Николай Некрасов, Тарас Шевченко, Леся Украинка, Қайсин Қулиев ва Расул Ҳамзатов шеърларини ўзбек тилига ўгирган.

Ўзбекистон Республикаси Давлат мадҳиясининг сўзларини Абдулла Орипов ёзган (мусиқаси Мутал Бурҳоновники); мадҳия 1992-йил 10-декабрда Олий Кенгашнинг ўн биринчи сессиясида қабул қилинган. 1996–2009-йилларда Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасига раислик қилган. 1990-йилдан Олий Кенгаш, сўнг Олий Мажлиснинг биринчи ва иккинчи чақириқ депутати, 2005-йилдан Сенат аъзоси бўлган. 1998-йилда унга «Ўзбекистон Қаҳрамони» унвони берилган, 2000–2001-йилларда тўрт жилдлик «Танланган асарлар»и нашр этилган.

2007-йилда Жаҳон интеллектуал мулк ташкилотининг WIPO Creativity Award олтин медали, 2015-йилда Италиянинг «Италия юлдузи» ордени билан тақдирланган. Абдулла Орипов 2016-йил 5-ноябрда даволаниш учун борган АҚШнинг Хюстон шаҳрида 75 ёшида вафот этган ва Тошкентдаги Чиғатой қабристонига дафн этилган.

2017-йилда Қаршида унинг номидаги ижод мактаби ташкил этилган, шаҳарда шоирга ҳайкал ўрнатилган; 2020-йилда очилган Тошкентдаги Адиблар хиёбонида ҳам унинг ҳайкали бор. 2021-йилда Ўзбекистон почтаси шоир сурати туширилган марка чиқарган, 2023-йилда эса унинг ҳаёти ҳақидаги «Абдулла Орипов» бадиий филми суратга олинган.

Таълим

Карьера

Мукофотлар

Ҳаёт йўли

  1. 1958–1963
    Тошкент давлат университети

    Мактабни олтин медал билан битиргач, ўзбек филологияси факултетининг журналистика бўлимида ўқиган ва имтиёзли диплом олган.

  2. 1963–1976
    Нашриёт ва журналларда

    «Ёш гвардия» нашриётида муҳаррир, 1967–1974-йилларда Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриётида муҳаррир ва бош муҳаррир, сўнг «Шарқ юлдузи» журналида бўлим мудири.

  3. 1965
    Илк китоб

    «Митти юлдуз» шеърий тўплами нашр этилган.

  4. 1976–1985
    Ёзувчилар уюшмаси ва «Гулхан»

    Уюшмада адабий маслаҳатчи, унинг Тошкент вилояти бўлими масъул котиби, 1983–1985-йилларда «Гулхан» журналининг бош муҳаррири.

  5. 1978–1980
    Достонлар

    «Жаннатга йўл» ва «Ҳаким ва ажал» достонлари ёзилган.

  6. 1988
    Муаллифлик ҳуқуқини ҳимоя қилиш

    Муаллифлик ҳуқуқини ҳимоя қилиш бўйича республика қўмитасига раҳбар этиб тайинланган.

  7. 1990–2004
    Депутат

    Олий Кенгаш депутати, сўнг Олий Мажлиснинг биринчи ва иккинчи чақириқ депутати.

  8. 1992
    Давлат мадҳияси

    Унинг сўзларига ёзилган Ўзбекистон Республикаси Давлат мадҳияси 10-декабрда Олий Кенгаш томонидан қабул қилинган.

  9. 1996–2009
    Ёзувчилар уюшмаси раиси

    Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасига раислик қилган.

  10. 1998
    Ўзбекистон Қаҳрамони

    Мамлакатнинг олий унвони берилган.

  11. 2005
    Сенатор

    Олий Мажлис Сенати аъзоси бўлган.

  12. 2016
    Вафоти

    5-ноябрда АҚШнинг Хюстон шаҳрида вафот этган, Тошкентдаги Чиғатой қабристонига дафн этилган.

Китоблар

  • «Митти юлдуз»
    1965 · Шеърий тўплам

    Шоирнинг биринчи китоби.

  • «Кўзларим йўлингда»
    1967 · Шеърий тўплам

    Иккинчи тўплами.

  • «Онажон»
    1969 · Шеърий тўплам

    Номини онага бағишланган шеърдан олган тўплам.

  • «Руҳим»
    1971 · Шеърий тўплам

    Лирик шеърлар тўплами.

  • «Ўзбекистон»
    1972 · Шеърий тўплам

    Ватан ҳақидаги шеърлари жамланган тўплам.

  • «Жаннатга йўл»
    1978 · Достон

    Шоирнинг йирик шеърий асарларидан бири.

  • «Ҳаким ва ажал»
    1980 · Достон

    Ҳаким ва ўлим ўртасидаги кураш ҳақидаги фалсафий достон.

  • «Соҳибқирон»
    1996 · Шеърий драма

    Амир Темур ҳақидаги шеърий драма.

  • «Танланган асарлар»
    2001 · Тўрт жилдлик сайланма

    2000–2001-йилларда нашр этилган тўрт жилдлик танланган асарлар.

  • Данте, «Илоҳий комедия. Дўзах»
    · Таржима

    Данте Алигерининг «Илоҳий комедия»си биринчи қисмининг ўзбекча таржимаси.

Мерос

Абдулла Орипов сўзларини ёзган Давлат мадҳияси 1992-йилдан бери давлат маросимларида ижро этилади. Унинг шеърлари мактаб ва олий ўқув юртларининг адабиёт дастурларидан ўрин олган, Данте таржимаси эса «Илоҳий комедия»нинг биринчи қисмини ўзбек тилида ўқиш имконини берган. 1996–2009-йилларда, ўн уч йил давомида, у Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасига раҳбарлик қилган.

Давр: XX асрнинг иккинчи ярми – XXI аср боши ўзбек шеърияти
  • Унинг сўзларига ёзилган Ўзбекистон Республикаси Давлат мадҳияси қабул қилинган (1992)
  • «Ўзбекистон Қаҳрамони» унвони берилган (1998)
  • Қаршида Абдулла Орипов номидаги ижод мактаби ташкил этилган (2017)
  • Ўзбекистон почтаси шоирга бағишланган марка чиқарган (2021)
  • «Абдулла Орипов» бадиий филми экранга чиққан (2023)

Алоқадор шахслар