Asosiy qismga o'tish
SHAXS
Tuzatish taklif qilish

Abu Sahl Masihiy

Gurgonda tug'ilgan tabib va olim; Xorazmda Ma'munlilar saroyida Beruniy hamda Ibn Sino bilan birga ishlagan, tibbiyotga oid yuz bobli ensiklopediya muallifi.

Faoliyat:
Olim, Shifokor
Haqiqiy ismi:
Abu Sahl Iso ibn Yahyo al-Masihiy al-Jurjoniy
Tug'ilgan:
taxminan 970 — taxminan 1010

Biografiya

Abu Sahl Iso ibn Yahyo al-Masihiy al-Jurjoniy X—XI asrlarda yashagan tabib, faylasuf va olim bo'lib, asarlarini arab tilida yozgan. U taxminan 970-yilda hozirgi Eronning shimolidagi Gurgon (Jurjon) shahrida tug'ilgan. «Al-Masihiy» nisbasi uning nasroniy ekanini bildiradi: u eronlik nasroniylar oilasidan chiqqan.

Manbalarga ko'ra, ta'limni Bag'dodda olgan. 990-yillarda, taxminan 995-yilda, Xorazmga kelib, Gurganjdagi (hozirgi Ko'hnaurganch, Turkmaniston) Xorazmshohlar — Ma'munlilar saroyida xizmat qilgan. Bu saroy atrofida Beruniy, Ibn Sino, Abu Nasr ibn Iroq, Ibn al-Xammor kabi olimlar to'plangan.

Masihiy Beruniyga o'n ikkiga yaqin asarini bag'ishlagan: ularning bir qismi geometriya va astronomiyaga oid bo'lgan, ammo bu risolalar bizgacha yetib kelmagan. Ibn Sino esa unga burchaklar haqidagi risolasini bag'ishlagan. Ba'zi o'rta asr tarixchilari va bir qancha zamonaviy tadqiqotchilar Masihiyni Ibn Sinoning ustozi deb ataydi; biroq Ibn Sinoning o'zi tibbiyotni o'rganishi haqidagi tarjimai holida hech qanday ustoz tilga olmaydi.

Masihiyning eng yirik asari — tibbiyotga oid yuz bobli ensiklopediya «Kitob al-Mi'a». U arab tilidagi shu turdagi eng qadimgi asarlardan biri bo'lib, ba'zi jihatlari bilan Ibn Sinoning «Tib qonunlari»ga namuna bo'lgan bo'lishi mumkin. Asarning ko'plab qo'lyozmalari saqlanib qolgan, unga Amin ad-Davla ibn at-Tilmiz sharh yozgan. Bundan tashqari, olim «Umumiy tibbiyot kitobi», inson a'zolarining tuzilishi haqidagi asar, chechak va epidemiyalarga bag'ishlangan risolalarni, shuningdek Ptolemeyning «Almagest» asarining qisqacha bayonini yozgan.

Masihiy taxminan 1010-yilda (ayrim manbalarda 1011-yilda) vafot etgan. Nizomiy Aruziyning «Chor maqola» asarida keltirilgan rivoyatga ko'ra, G'aznaviy Mahmud Xorazm olimlarini o'z saroyiga yuborishni talab qilganda, Masihiy va Ibn Sino bu taklifni rad etib, sahro orqali yo'lga chiqqan; Masihiy yo'lda halok bo'lgan. Zamonaviy tadqiqotchilar bu rivoyatga ehtiyotkorlik bilan qaraydi: olimning o'limi holatlari to'liq aniq emas.

Karyera

Asarlar

  • «Kitob al-Mi'a»
    Tibbiy asar

    Tibbiyotga oid yuz bobli ensiklopediya; arab tilidagi shu turdagi eng qadimgi asarlardan biri, ko'plab qo'lyozmalari saqlanib qolgan.

  • «Umumiy tibbiyot kitobi»
    Tibbiy asar

    Tibbiyotning asosiy tamoyillari bayon etilgan qo'llanma, 39 bobdan iborat.

  • «Alloh hikmatining inson yaratilishida namoyon bo'lishi»
    Tibbiy asar

    Inson a'zolarining tuzilishi va vazifalari haqida asar.

  • «Chechak haqida risola»
    Tibbiy risola

    Chechak kasalligiga bag'ishlangan qisqa asar.

  • «Epidemiyalar sabablarini aniqlash haqida risola»
    Tibbiy risola

    Yuqumli kasalliklarning tarqalishi masalasiga bag'ishlangan risola.

  • «Tomir urishi haqida risola»
    Tibbiy risola

    Tomir urishini tekshirish asoslari haqida asar.

  • «Almagest»ning qisqacha bayoni
    Astronomik asar

    Ptolemeyning astronomiyaga oid mashhur asarining qisqartirilgan shakli.

Hayot yo'li

  1. taxminan 970
    Tug'ilishi

    Eronning shimolidagi Gurgon (Jurjon) shahrida eronlik nasroniylar oilasida dunyoga kelgan.

  2. 995-yilgacha
    Bag'dodda ta'lim

    Manbalarga ko'ra, tibbiyot va boshqa fanlarni Bag'dodda o'rgangan.

  3. taxminan 995
    Xorazmga ko'chishi

    Gurganjdagi Ma'munlilar saroyiga kelib, u yerdagi olimlar davrasiga qo'shilgan.

  4. 995–1010
    Beruniy va Ibn Sino bilan hamkorlik

    Xorazmda Beruniy hamda Ibn Sino bilan birga ishlagan; Beruniyga o'n ikkiga yaqin asar bag'ishlagan, Ibn Sino unga burchaklar haqidagi risolasini bag'ishlagan.

  5. Xorazm yillari
    «Kitob al-Mi'a»

    Tibbiyotga oid yuz bobli ensiklopediyasini yaratgan; asar keyinchalik ko'p marta ko'chirilgan va sharhlangan.

  6. taxminan 1010
    Vafoti

    Rivoyatga ko'ra, G'aznaviy Mahmudning taklifini rad etib, Ibn Sino bilan sahro orqali yo'lga chiqqan va yo'lda halok bo'lgan.

Meros

Masihiyning «Kitob al-Mi'a» asari arab tilidagi dastlabki tibbiy ensiklopediyalardan biri bo'lib, ba'zi jihatlari bilan Ibn Sinoning «Tib qonunlari»ga namuna bo'lgan bo'lishi mumkin. Asarning qo'lyozmalari ko'p saqlangan va unga Amin ad-Davla ibn at-Tilmiz sharh yozgan. Beruniy va Ibn Sino bilan bir davrada ishlagani tufayli Masihiy Xorazm ilmiy muhitining bir qismi sifatida eslanadi.

Davr: Xorazmda Ma'munlilar davri, X asr oxiri — XI asr boshi
  • Xorazmga ko'chishi va Ma'munlilar saroyida xizmat (995)
  • Vafoti (1010)

Aloqador shaxslar