Asosiy qismga o'tish
SHAXS
Abu Ali ibn Sino
Tuzatish taklif qilish

Abu Ali ibn Sino

Tabib va faylasuf, o'rta asrlarning asosiy tibbiy asari — «Tib qonunlari»ning muallifi, G'arbda Avitsenna nomi bilan tanilgan.

Faoliyat:
Olim, Shifokor, Faylasuf
Tug'ilgan:
16 avgust 980(56 yosh) ♌ — 18 iyun 1037
Tug'ilgan joy:
Buxoro

Biografiya

Abu Ali Husayn ibn Abdulloh ibn Sino 980-yil 16-avgustda Buxoro yaqinidagi Afshona qishlog'ida, somoniylar amaldorining oilasida tug'ilgan. O'n yoshga to'lmasdan Qur'onni yod olgan; matematikani savdogar Mahmud Massoh, mantiq va fiqhni Ismoil Zohid, tibbiyotni esa buxorolik tabib Abu Mansur Qumriydan o'rgangan, keyinchalik esa ko'p jihatdan o'z-o'zini o'qitgan.

997-yilda, o'n yetti yoshida, Somoniy amiri Nuh ibn Mansurni davolab, mukofot sifatida Buxoro saroyining boy kutubxonasidan foydalanish huquqini olgan — bu unga falsafa, tibbiyot va tabiiy fanlar bo'yicha boshqalarga yo'q bo'lgan asarlarni o'rganish imkonini bergan. 999-yilda Somoniylar davlati qulagach, Buxoroni tark etib, Movarounnahr va Xuroson shaharlari bo'ylab sayohat qilgan.

1015–1024-yillarda Hamadonda yashab, u yerda amir Shams ad-Davlani davolagani uchun vazir lavozimini olgan, davlat ishlarini ilmiy faoliyat bilan birga olib borgan. Shu yerda asosiy falsafiy asari — mantiq, fizika, matematika va metafizikaga bag'ishlangan qomusiy asar «Kitob ash-Shifo»ni («Shifo kitobi») yoza boshlagan.

Umrining so'nggi yillarini, 1023–1037, Isfahonda amir Alo ad-Davla saroyida maslahatchi va tabib sifatida o'tkazgan — hayotining eng tinch va samarali davri. Shu yerda «Tib qonunlari» (al-Qonun fit-tibb) — besh jilddan iborat tibbiyot qomusini yakunlagan, u besh asr davomida o'rta asrlar Sharqida ham, Yevropa universitetlarida ham asosiy darslik bo'lib xizmat qilgan, u yerda uni Avitsenna deb atashgan.

1037-yil 18-iyunda Hamadonda vafot etgan va o'sha yerda dafn etilgan. Unga nisbat berilgan taxminan 450 asardan atigi 240 ga yaqini saqlanib qolgan — falsafa, tibbiyot, matematika, astronomiya va musiqaga oid; uning merosi islom va Yevropa o'rta asr faniga katta ta'sir ko'rsatgan, «Shayx ar-Rais» («Olimlar boshlig'i») unvoni esa asrlar osha unga nisbat berilib kelingan.

Karyera

Asarlari

  • «Kitob ash-Shifo» («Shifo kitobi»)
    Falsafiy-ilmiy qomus

    Mantiq, fizika, matematika va metafizikani o'z ichiga olgan — o'rta asrlarning eng mukammal ilmiy qomuslaridan biri.

  • «Tib qonunlari» (al-Qonun fit-tibb)
    Tibbiyot qomusi

    Yunon, fors, hind va arab tibbiyotini umumlashtirgan besh jildlik asar; XVII asrgacha Yevropa universitetlarida asosiy darslik bo'lib xizmat qilgan.

  • «Ishoralar va tanbehlar» (al-Ishorot vat-tanbihot)
    Falsafiy risola

    Mantiq, fizika va irfoniy bilishga bag'ishlangan so'nggi asari, Ibn Sino asarlari orasida eng o'ziga xoslaridan biri.

  • «Donishnoma» («Bilim kitobi»)
    Falsafiy asar

    Arab tilida emas, fors tilida yozilgan birinchi yirik falsafiy asar — amir Alo ad-Davla uchun mo'ljallangan.

Hayot yo'li

  1. 980
    Tug'ilishi

    Buxoro yaqinidagi Afshona qishlog'ida somoniylar boshqaruvi amaldori oilasida tug'ilgan.

  2. 997
    Somoniylar saroyida xizmat

    Amir Nuh ibn Mansurni davolab, Buxoroning boy saroy kutubxonasidan foydalanish imkoniga ega bo'lgan.

  3. 999
    Buxorodan ketishi

    Somoniylar davlati qulagach, shaharni tark etib, Movarounnahr va Xuroson bo'ylab ko'p yillik sarson-sargardonlik boshlangan.

  4. 1012
    «Tib qonunlari»ning boshlanishi

    Gurganjda shogirdi Abu Ubayd al-Juzjoniy bilan uchrashib, asosiy tibbiy asarini yoza boshlagan.

  5. 1015
    Hamadonda vazir

    Amir Shams ad-Davlani ich og'rig'idan davolab, uning saroyida vazir etib tayinlangan.

  6. 1022
    Qamoqqa olinishi

    Shams ad-Davla vafotidan so'ng Isfahon hukmdori bilan yashirin yozishmada ayblanib, bir necha oy qal'ada qamoqda saqlangan.

  7. 1024
    Isfahonga ko'chishi

    Qamoqdan sufiy qiyofasida qochib, amir Ala ad-Davla saroyiga xizmatga o'tgan.

  8. 1025
    «Tib qonunlari»ning yakunlanishi

    Yunon, fors, hind va arab tibbiyotiga asoslangan asosiy tibbiy asarini tugatgan.

  9. 1037
    Vafoti

    Ala ad-Davlaning harbiy yurishi chog'ida Hamadonda vafot etib, shu yerda dafn etilgan.

Meros

Ibn Sinoning XII asrda Jerard Kremonskiy tomonidan lotin tiliga tarjima qilingan «Tib qonunlari» asari Yevropa universitetlarida XVII asrgacha — tarixdagi boshqa har qanday tibbiy asardan ko'ra uzoqroq muddat — asosiy darslik bo'lib xizmat qilgan. G'arbda uni Avitsenna deb atashgan, uning falsafiy tizimi («avitsennizm») ham islom, ham o'rta asr yevropa sxolastikasiga ta'sir ko'rsatgan. YUNESKO 2003-yildan buyon fan etikasi bo'yicha xalqaro Ibn Sino mukofotini topshiradi, uning nomi bilan Oyda krater atalgan.

Davr: Islom ilm-fani gullab-yashnagan davr, X–XI asrlar
  • «Tib qonunlari» Jerard Kremonskiy tomonidan lotin tiliga tarjima qilingan (1180)
  • Hamadonda Ibn Sino maqbarasi ochilgan (1952)
  • YUNESKO Ibn Sino tavalludining 1000 yilligini xalqaro yil deb e'lon qilgan (1980)
  • YUNESKOning fan etikasi bo'yicha Ibn Sino xalqaro mukofoti ta'sis etilgan (2003)

Aloqador shaxslar

Abu Ali ibn Sino (980–1037) — Olim | Shaxs.uz