Асосий қисмга ўтиш
SHAXS
Тузатиш таклиф қилиш

Абу Саҳл Масиҳий

Гургонда туғилган табиб ва олим; Хоразмда Маъмунлилар саройида Беруний ҳамда Ибн Сино билан бирга ишлаган, тиббиётга оид юз бобли энсиклопедия муаллифи.

Фаолият:
Олим, Шифокор
Ҳақиқий исми:
Абу Саҳл Исо ибн Яҳё ал-Масиҳий ал-Журжоний
Туғилган:
тахминан 970 — тахминан 1010

Биография

Абу Саҳл Исо ибн Яҳё ал-Масиҳий ал-Журжоний X—XI асрларда яшаган табиб, файласуф ва олим бўлиб, асарларини араб тилида ёзган. У тахминан 970-йилда ҳозирги Эроннинг шимолидаги Гургон (Журжон) шаҳрида туғилган. «Ал-Масиҳий» нисбаси унинг насроний эканини билдиради: у эронлик насронийлар оиласидан чиққан.

Манбаларга кўра, таълимни Бағдодда олган. 990-йилларда, тахминан 995-йилда, Хоразмга келиб, Гурганждаги (ҳозирги Кўҳнаурганч, Туркманистон) Хоразмшоҳлар — Маъмунлилар саройида хизмат қилган. Бу сарой атрофида Беруний, Ибн Сино, Абу Наср ибн Ироқ, Ибн ал-Хаммор каби олимлар тўпланган.

Масиҳий Берунийга ўн иккига яқин асарини бағишлаган: уларнинг бир қисми геометрия ва астрономияга оид бўлган, аммо бу рисолалар бизгача етиб келмаган. Ибн Сино эса унга бурчаклар ҳақидаги рисоласини бағишлаган. Баъзи ўрта аср тарихчилари ва бир қанча замонавий тадқиқотчилар Масиҳийни Ибн Синонинг устози деб атайди; бироқ Ибн Синонинг ўзи тиббиётни ўрганиши ҳақидаги таржимаи ҳолида ҳеч қандай устоз тилга олмайди.

Масиҳийнинг энг йирик асари — тиббиётга оид юз бобли энсиклопедия «Китоб ал-Миъа». У араб тилидаги шу турдаги энг қадимги асарлардан бири бўлиб, баъзи жиҳатлари билан Ибн Синонинг «Тиб қонунлари»га намуна бўлган бўлиши мумкин. Асарнинг кўплаб қўлёзмалари сақланиб қолган, унга Амин ад-Давла ибн ат-Тилмиз шарҳ ёзган. Бундан ташқари, олим «Умумий тиббиёт китоби», инсон аъзоларининг тузилиши ҳақидаги асар, чечак ва эпидемияларга бағишланган рисолаларни, шунингдек Птолемейнинг «Алмагест» асарининг қисқача баёнини ёзган.

Масиҳий тахминан 1010-йилда (айрим манбаларда 1011-йилда) вафот этган. Низомий Арузийнинг «Чор мақола» асарида келтирилган ривоятга кўра, Ғазнавий Маҳмуд Хоразм олимларини ўз саройига юборишни талаб қилганда, Масиҳий ва Ибн Сино бу таклифни рад этиб, саҳро орқали йўлга чиққан; Масиҳий йўлда ҳалок бўлган. Замонавий тадқиқотчилар бу ривоятга эҳтиёткорлик билан қарайди: олимнинг ўлими ҳолатлари тўлиқ аниқ эмас.

Карьера

Асарлар

  • «Китоб ал-Миъа»
    Тиббий асар

    Тиббиётга оид юз бобли энсиклопедия; араб тилидаги шу турдаги энг қадимги асарлардан бири, кўплаб қўлёзмалари сақланиб қолган.

  • «Умумий тиббиёт китоби»
    Тиббий асар

    Тиббиётнинг асосий тамойиллари баён этилган қўлланма, 39 бобдан иборат.

  • «Аллоҳ ҳикматининг инсон яратилишида намоён бўлиши»
    Тиббий асар

    Инсон аъзоларининг тузилиши ва вазифалари ҳақида асар.

  • «Чечак ҳақида рисола»
    Тиббий рисола

    Чечак касаллигига бағишланган қисқа асар.

  • «Эпидемиялар сабабларини аниқлаш ҳақида рисола»
    Тиббий рисола

    Юқумли касалликларнинг тарқалиши масаласига бағишланган рисола.

  • «Томир уриши ҳақида рисола»
    Тиббий рисола

    Томир уришини текшириш асослари ҳақида асар.

  • «Алмагест»нинг қисқача баёни
    Астрономик асар

    Птолемейнинг астрономияга оид машҳур асарининг қисқартирилган шакли.

Ҳаёт йўли

  1. тахминан 970
    Туғилиши

    Эроннинг шимолидаги Гургон (Журжон) шаҳрида эронлик насронийлар оиласида дунёга келган.

  2. 995-йилгача
    Бағдодда таълим

    Манбаларга кўра, тиббиёт ва бошқа фанларни Бағдодда ўрганган.

  3. тахминан 995
    Хоразмга кўчиши

    Гурганждаги Маъмунлилар саройига келиб, у ердаги олимлар даврасига қўшилган.

  4. 995–1010
    Беруний ва Ибн Сино билан ҳамкорлик

    Хоразмда Беруний ҳамда Ибн Сино билан бирга ишлаган; Берунийга ўн иккига яқин асар бағишлаган, Ибн Сино унга бурчаклар ҳақидаги рисоласини бағишлаган.

  5. Хоразм йиллари
    «Китоб ал-Миъа»

    Тиббиётга оид юз бобли энсиклопедиясини яратган; асар кейинчалик кўп марта кўчирилган ва шарҳланган.

  6. тахминан 1010
    Вафоти

    Ривоятга кўра, Ғазнавий Маҳмуднинг таклифини рад этиб, Ибн Сино билан саҳро орқали йўлга чиққан ва йўлда ҳалок бўлган.

Мерос

Масиҳийнинг «Китоб ал-Миъа» асари араб тилидаги дастлабки тиббий энсиклопедиялардан бири бўлиб, баъзи жиҳатлари билан Ибн Синонинг «Тиб қонунлари»га намуна бўлган бўлиши мумкин. Асарнинг қўлёзмалари кўп сақланган ва унга Амин ад-Давла ибн ат-Тилмиз шарҳ ёзган. Беруний ва Ибн Сино билан бир даврада ишлагани туфайли Масиҳий Хоразм илмий муҳитининг бир қисми сифатида эсланади.

Давр: Хоразмда Маъмунлилар даври, X аср охири — XI аср боши
  • Хоразмга кўчиши ва Маъмунлилар саройида хизмат (995)
  • Вафоти (1010)

Алоқадор шахслар

Абу Саҳл Масиҳий (тахминан 970–1010) — Олим | Shaxs.uz