Amir Shohmurod
Mang'itlardan Buxoro amiri (1785–1799/1800): pul va ma'muriy islohotlar o'tkazgan, Marvni bo'ysundirgan, Samarqandni tiklagan; xalq uni «amiri ma'sum» deb atagan.
- Faoliyat:
- Tarixiy shaxs, Siyosatchi, Hukmdor
- Taxallusi:
- Amiri ma'sum
- Hayot yillari:
- taxminan 1749 — taxminan 1799
- Otasi:
- Doniyolbiy
- Farzandlar:
Biografiya
Shohmurod mang'itlardan, Doniyolbiyning to'ng'ich o'g'li. U Buxoro amirligini 1785-yildan vafotigacha boshqargan va davlatni amirlik deb ataladigan shaklga keltirgan. Tug'ilgan yili 1748 yoki 1749 deb ko'rsatiladi. Yoshligidan taqvodor bo'lib o'sgan, madrasani bitirgan, tasavvuf yo'lini tutgan. Shayxning maslahati bilan bozorda hammollik qilgan, keyin pichoq qini yasab sotib kun ko'rgan. Shuning uchun xalq unga hurmat bilan «amiri ma'sum» (gunohsiz amir) laqabini bergan. Otasi hayotligida Karmana va Qarshini boshqargan, 1780–1781-yillarda Samarqandni idora qilgan.
Ota-bobolari davridagi tartibsizliklardan keyin Samarqand talangan, vayrona holda edi; Shohmurod usta quruvchilar, koshinpoz va naqqoshlarni keltirib, shaharni qayta qurishni buyurgan, atrofdan oilalarni ko'chirgan. Samarqand madrasalariga mudarris, imom va muazzin tayinlab, ularning maoshi uchun vaqf yerlar ajratgan. G'uzorda madrasa va masjid, Samarqand markazida olti qirrali Chorsu («Toqi musaddas») qurdirgan, Marv yaqinida Islomobod shahrini bunyod ettirgan.
1784-yilgi Buxoro qo'zg'olonidan keyin hokimiyatni otasidan olgan Shohmurod 1785-yilda amir bo'ldi. Dastlabki yillarda xon sifatida Abulg'ozi nomi saqlanib qoldi, ammo haqiqiy hukmdor u edi. Shahar ahliga tarxon yorlig'i berib, ularning ko'ngliga yo'l topdi; zolim qo'shbegi Davlat va qozikalon Nizomiddinni o'z qo'li bilan jazolagan (manbalarda «qatl» deyiladi), viloyat beklari va qozilarini yangilari bilan almashtirdi. Sud va harbiy ishlarni shariat asosida yo'lga qo'ydi, raislik (muhtasib) lavozimini joriy qildi va qozilar uchun fiqhga oid «Ayn ul-hikmat» risolasini yozgan, deb qayd etiladi.
Pul islohoti uning eng muhim ishlaridan biri bo'ldi: eski, sifati past tangalar bekor qilinib, sof kumushdan to'liq qiymatli yangi tangalar zarb qilindi; kumushini zarbxonaga topshirgan har kim evaziga yangi pul olishi mumkin edi. Shariatga to'g'ri kelmaydigan bir necha soliq va majburiyat bekor qilindi, lekin katta qo'shin saqlash zarurati tufayli jul degan pul solig'i qayta olinishi kerak bo'ldi. Ariqlar davlat hisobidan qazilib, tashlandiq yerlar obod etildi, karvon yo'llari xavfsiz bo'ldi.
Tashqi siyosatda 1785-yildan Marv tomon yurish qilib, 1788-yilgacha Marv vohasini to'liq egalladi, Qojar hokimi Bayramalixonni o'ldirdi va Marvning o'n minglab aholisini Samarqand va Buxoroga ko'chirdi. Balx, Maymana, Andxud kabi viloyatlarni Durroniylardan qaytarib olishga urinishlari, Temurshoh bilan to'qnashuvlari hal qiluvchi natija bermadi. Shohmurod 1799-yil dekabrida (ba'zi manbalarda 1800) vafot etdi va Buxoroda dafn qilindi; taxtni o'g'li Amir Haydar egalladi.
Karyera
- Buxoro amirligiBuxoro amiri · Buxoro · 1785–1800
Hayot yo'li
- 1780–1781Samarqand hokimi
Samarqandni boshqarib, shaharni qayta qurishga kirishgan.
- 1785Amirlik taxti
1784-yilgi qo'zg'olondan so'ng hokimiyatni otasidan olib, amir bo'lgan.
- 1785Pul islohoti
Sof kumushdan to'liq qiymatli yangi tangalar zarb qilingan.
- 1785–1788Marvni egallash
Marv vohasini bo'ysundirib, Qojar hokimini o'ldirgan.
- 1799Vafoti
Dekabrda (ba'zi manbalarda 1800) vafot etgan, taxt o'g'li Haydarga o'tgan.