Амир Шоҳмурод
Манғитлардан Бухоро амири (1785–1799/1800): пул ва маъмурий ислоҳотлар ўтказган, Марвни бўйсундирган, Самарқандни тиклаган; халқ уни «амири маъсум» деб атаган.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ҳукмдор
- Тахаллуси:
- Амири маъсум
- Ҳаёт йиллари:
- тахминан 1749 — тахминан 1799
- Отаси:
- Дониёлбий
- Фарзандлар:
Биография
Шоҳмурод манғитлардан, Дониёлбийнинг тўнғич ўғли. У Бухоро амирлигини 1785-йилдан вафотигача бошқарган ва давлатни амирлик деб аталадиган шаклга келтирган. Туғилган йили 1748 ёки 1749 деб кўрсатилади. Ёшлигидан тақводор бўлиб ўсган, мадрасани битирган, тасаввуф йўлини тутган. Шайхнинг маслаҳати билан бозорда ҳаммоллик қилган, кейин пичоқ қини ясаб сотиб кун кўрган. Шунинг учун халқ унга ҳурмат билан «амири маъсум» (гуноҳсиз амир) лақабини берган. Отаси ҳаётлигида Кармана ва Қаршини бошқарган, 1780–1781-йилларда Самарқандни идора қилган.
Ота-боболари давридаги тартибсизликлардан кейин Самарқанд таланган, вайрона ҳолда эди; Шоҳмурод уста қурувчилар, кошинпоз ва наққошларни келтириб, шаҳарни қайта қуришни буюрган, атрофдан оилаларни кўчирган. Самарқанд мадрасаларига мударрис, имом ва муаззин тайинлаб, уларнинг маоши учун вақф ерлар ажратган. Ғузорда мадраса ва масжид, Самарқанд марказида олти қиррали Чорсу («Тоқи мусаддас») қурдирган, Марв яқинида Исломобод шаҳрини бунёд эттирган.
1784-йилги Бухоро қўзғолонидан кейин ҳокимиятни отасидан олган Шоҳмурод 1785-йилда амир бўлди. Дастлабки йилларда хон сифатида Абулғози номи сақланиб қолди, аммо ҳақиқий ҳукмдор у эди. Шаҳар аҳлига тархон ёрлиғи бериб, уларнинг кўнглига йўл топди; золим қўшбеги Давлат ва қозикалон Низомиддинни ўз қўли билан жазолаган (манбаларда «қатл» дейилади), вилоят беклари ва қозиларини янгилари билан алмаштирди. Суд ва ҳарбий ишларни шариат асосида йўлга қўйди, раислик (муҳтасиб) лавозимини жорий қилди ва қозилар учун фиқҳга оид «Айн ул-ҳикмат» рисоласини ёзган, деб қайд этилади.
Пул ислоҳоти унинг энг муҳим ишларидан бири бўлди: эски, сифати паст тангалар бекор қилиниб, соф кумушдан тўлиқ қийматли янги тангалар зарб қилинди; кумушини зарбхонага топширган ҳар ким эвазига янги пул олиши мумкин эди. Шариатга тўғри келмайдиган бир неча солиқ ва мажбурият бекор қилинди, лекин катта қўшин сақлаш зарурати туфайли жул деган пул солиғи қайта олиниши керак бўлди. Ариқлар давлат ҳисобидан қазилиб, ташландиқ ерлар обод этилди, карвон йўллари хавфсиз бўлди.
Ташқи сиёсатда 1785-йилдан Марв томон юриш қилиб, 1788-йилгача Марв воҳасини тўлиқ эгаллади, Қожар ҳокими Байрамалихонни ўлдирди ва Марвнинг ўн минглаб аҳолисини Самарқанд ва Бухорога кўчирди. Балх, Маймана, Андхуд каби вилоятларни Дурронийлардан қайтариб олишга уринишлари, Темуршоҳ билан тўқнашувлари ҳал қилувчи натижа бермади. Шоҳмурод 1799-йил декабрида (баъзи манбаларда 1800) вафот этди ва Бухорода дафн қилинди; тахтни ўғли Амир Ҳайдар эгаллади.
Карьера
- Бухоро амирлигиБухоро амири · Бухоро · 1785–1800
Ҳаёт йўли
- 1780–1781Самарқанд ҳокими
Самарқандни бошқариб, шаҳарни қайта қуришга киришган.
- 1785Амирлик тахти
1784-йилги қўзғолондан сўнг ҳокимиятни отасидан олиб, амир бўлган.
- 1785Пул ислоҳоти
Соф кумушдан тўлиқ қийматли янги тангалар зарб қилинган.
- 1785–1788Марвни эгаллаш
Марв воҳасини бўйсундириб, Қожар ҳокимини ўлдирган.
- 1799Вафоти
Декабрда (баъзи манбаларда 1800) вафот этган, тахт ўғли Ҳайдарга ўтган.