Asosiy qismga o'tish

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

Amir Haydar

Tarixiy shaxs · Buxoro

Mang'itlardan Buxoro amiri (1799/1800–1826): Shohmurodning o'g'li; uning davrida qo'zg'olonlar, Qo'qon va Xiva bilan kurash, markaziy hokimiyatning zaiflashuvi kuzatilgan.

Faoliyat:
Tarixiy shaxs, Siyosatchi, Hukmdor
Hayot yillari:
taxminan 1775 — 1826
Tug'ilgan joy:
Buxoro
Otasi:
Amir Shohmurod
Onasi:
Yulduz begim
Farzandlar:
Mir Husayn

Biografiya

Amir Haydar Shohmurodning o'g'li, mang'itlar sulolasidan. Buxoro amirligini 1799-yil oxiri yoki 1800-yildan 1826-yilgacha boshqargan (manbalarda boshlanish yili ikki xil). Ingliz Vikipediyasiga ko'ra u 1775-yilda Buxoroda tug'ilgan va 1826-yil noyabrda shu yerda vafot etgan; Vikimaʼlumotlarda tug'ilgan sana boshqacha ko'rsatilgani uchun bu yerda faqat yil keltirildi.

Uning hukmronlik yillarida mamlakatda tinchlik bo'lmadi: markaz bilan viloyatlar, shuningdek, bir paytlar viloyat bo'lib, endi alohida xonlikka aylangan Xiva va Qo'qon o'rtasida qarama-qarshilik kuchaydi; har uch-olti oyda ichki urush yoki qo'zg'olon bo'lib turgan. Miyonkol, Shahrisabz, Karki va Marvdagi mahalliy kuchlar yana mustaqillikka intildi. Miyonkolda xitoy-qipchoq qabilalari, Shahrisabzda kenagaslar bosh ko'targanda, Haydar ularni bostirdi.

Marvni boshqargan ukasi Dinnosirbek Xiva xoni Eltuzar yordamiga tayanib isyon ko'targach, Haydar unga qarshi qo'shin tortdi; Dinnosirbek Mashhadga qochdi. Haydar Marvni qaytarib olib, aholining bir qismini Zarafshon vodiysiga ko'chirdi va o'rniga turkmanlarni joylashtirdi. 1821–1825-yillarda esa u Miyonkoldagi qo'zg'olon bilan ovora bo'lgan paytda Xiva qo'shini Chorjo'y va Marvga yurish qilib, Marvni vaqtincha egalladi.

Sharqda ham yo'qotishlar bo'ldi: Qo'qon hukmdorlari 1805-yilda Xo'jandni, 1809-yilda Toshkentni, 1816-yilda Turkistonni xonlik tarkibiga kiritdi, 1806–1813-yillarda O'ratepaga, 1806-yilda Jizzaxga, 1821-yilda Samarqandga xavf solishdi. Haydar boshqaruvida mahalliy ayonlarni xorijliklar bilan almashtirish ham bo'lgan; keyinroq tarixchi Ahmad Donish buni o'g'li Nasrulloh davridagi muammolar bilan bog'lagan. Tashqi aloqalarda u Usmonli va Rossiya imperiyalari bilan aloqani saqlagan: 1803-yilda Buxoro elchisi Peterburgda Aleksandr I qabulida bo'lgan, 1815-yilda Napoleon ustidan g'alaba munosabati bilan boshqa elchi yuborilgan.

Amir Haydar 1826-yilda vafot etdi. Avval o'g'li Mir Husayn (1826–1827), so'ngra Nasrulloh amir bo'ldi.

Karyera

Hayot yo'li

  1. 1799–1800
    Taxtga chiqishi

    Otasi Shohmurod vafotidan so'ng amir bo'lgan.

  2. 1803
    Peterburgga elchi

    Buxoro elchisi Aleksandr I qabulida bo'lgan.

  3. 1805–1816
    Qo'qon yurishlari

    Qo'qon Xo'jand (1805), Toshkent (1809) va Turkistonni (1816) egalladi.

  4. 1815
    Napoleon g'alabasi

    Rossiya podshosini tabriklash uchun elchi yuborilgan.

  5. 1821–1825
    Xiva hujumi

    Miyonkol qo'zg'oloni vaqtida Xiva qo'shini Chorjo'y va Marvga yurib, Marvni egalladi.

  6. 1826
    Vafoti

    Vafot etdi; taxtga o'g'li Mir Husayn o'tirgan.

Xato topdingizmi?

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

Tuzatish taklif qilish