Asosiy qismga o'tish
SHAXS
Anushaxon
Tuzatish taklif qilish

Anushaxon

Xiva xoni (1663–1685/86), Abulg'ozi Bahodirxonning o'g'li: Buxoro xonligiga qarshi uzoq urush olib borgan, Samarqandni vaqtincha egallagan, Xivada hammom, madrasa va kanallar qurdirgan hukmdor.

Faoliyat:
Tarixiy shaxs, Siyosatchi
Haqiqiy ismi:
Abulmuzaffar Muhammad Anushaxon
Tug'ilgan:
taxminan 1640 — taxminan 1686
Tug'ilgan joy:
Xorazm
Otasi:
Abulg'ozi Bahodirxon

Biografiya

Anushaxon (to'liq ismi Abulmuzaffar Muhammad Anushaxon) Shayboniylar sulolasi vakili, Xiva xonligining hukmdori. U Abulg'ozi Bahodirxonning o'g'li va vorisi bo'lib, 1663-yildan 1685–1686-yillargacha taxtda o'tirgan. Tug'ilgan yili aniq ma'lum emas: manbalarda 1640-yillar boshi ko'rsatiladi, chunki 1657-yilgi jangda u hali o'smir bo'lgan.

Uning nomi birinchi marta 1657-yilda Karmana yaqinida bo'lgan jang munosabati bilan tilga olinadi. Abulg'ozi qo'shini Buxoro xoni Abdulazizning ko'p sonli lashkari tomonidan to'satdan qurshab olinganda, Anusha jangovar jasorat ko'rsatib, jang natijasini xivaliklar foydasiga hal qilgan va otasini xavfdan qutqargan. Mukofot sifatida otasi unga lashkar va Hazorasp shahrini in'om etgan, g'alaba sharafiga esa Xivada Ichan qal'adagi Oq masjid yonida hammom qurdirgan; bu bino Anushaxon hammomi nomi bilan mashhur.

Abulg'ozi vafot etgach, Anushaxon 1663-yilda xon bo'ldi. U otasining ishini davom ettirib, xon hokimiyatini mustahkamlashga intildi. Uning hukmronligi davrida Buxoro xonligi bilan urush qayta avj oldi: manbalarda to'qnashuvlar 1664–1680 va 1683–1687-yillar oralig'ida davom etgani aytiladi, sababi esa savdo yo'llari uchun kurash edi. 1685-yilda (ba'zi manbalarda 1686-yilda) Anushaxon Samarqandni vaqtincha egalladi, biroq tez orada uni tark etishga majbur bo'ldi.

Xonlik chegaralarini himoya qilish uchun Yangi Kot va Shohobod qal'alari qurildi, ikkita katta kanal — Shohobod va Yarmish qazildi. Xivada Anushaxon nomi bilan atalgan hammom va madrasa bunyod etildi; Sulton Vays bobo (Qoraqalpog'iston) va Xivadagi Pahlavon Mahmud maqbaralari hamda Oq masjid ta'mirlandi. Uning davrida otasi boshlagan «Shajarayi turk» tarixiy asari yakunlandi.

Tashqi aloqalarda Anushaxon Rossiya bilan savdo va diplomatik munosabatlarni tiklashga harakat qildi: 1668-yilda podsho Aleksey Mixaylovichga maktub yo'lladi, 1669 va 1675-yillarda ham aloqalarni yo'lga qo'ymoqchi bo'ldi. Shuningdek, turkman qabilalari bilan munosabatlarni yaxshilab, Kaspiy dengizi tomon savdo yo'lini ochishga urindi.

Hukmronligi oxirida saroy a'yonlarining fitnasi natijasida Anushaxon taxtdan ag'darildi va ko'r qilindi. U 1686 yoki 1687-yilda vafot etgan. Ba'zi ma'lumotlarga ko'ra, Xivadagi Pahlavon Mahmud maqbarasiga dafn etilgan.

Karyera

Hayot yo'li

  1. 1640-yillar
    Tug'ilishi

    Abulg'ozi Bahodirxon oilasida tug'ilgan; aniq sanasi noma'lum, 1657-yilda u hali o'smir bo'lgan.

  2. 1657
    Karmana yaqinidagi jang

    Buxoro xoni Abdulaziz qo'shini qurshab olgan otasining lashkarini qutqarib, jang natijasini xivaliklar foydasiga hal qilgan.

  3. 1657–1664
    Anushaxon hammomi

    Otasi g'alaba sharafiga unga lashkar va Hazorasp shahrini in'om etgan, Xivada Oq masjid yonida hammom qurdirgan.

  4. 1663
    Xon taxtiga chiqishi

    Abulg'ozi vafotidan so'ng Xiva xoni bo'lgan va Buxoro xonligiga qarshi urushni davom ettirgan.

  5. 1668
    Rossiyaga maktub

    Podsho Aleksey Mixaylovichga maktub yo'llab, savdo va diplomatik aloqalarni tiklashga uringan; bunday urinishlar 1669 va 1675-yillarda ham takrorlangan.

  6. 1664–1680
    Buxoro bilan urush

    Savdo yo'llari uchun Buxoro xonligi bilan to'qnashuvlar davom etgan; ular 1683–1687-yillarda yana avj olgan.

  7. 1685
    Samarqand

    Samarqandni vaqtincha egallagan, ammo uni tez orada tark etishga majbur bo'lgan (ba'zi manbalarda 1686).

  8. 1685–1686
    Taxtdan ag'darilishi

    Saroy a'yonlari fitnasi natijasida taxtdan ag'darilgan va ko'r qilingan.

  9. 1686–1687
    Vafoti

    Vafot etgan; manbalarda 1686 yoki 1687-yil ko'rsatiladi.

Meros

Anushaxon davrida Xivada uning nomi bilan atalgan hammom va madrasa qurildi, Shohobod va Yarmish kanallari qazildi, Pahlavon Mahmud va Sulton Vays bobo maqbaralari ta'mirlandi. Anushaxon hammomi bu turdagi yodgorliklar orasida eng qadimiylaridan biri sanaladi va 2012-yilgacha foydalanilgan. Xon Buxoro xonligi bilan uzoq urush olib borgan; Samarqanddagi muvaffaqiyat vaqtinchalik bo'lgan.

Davr: Xiva xonligining Arabshohiylar sulolasi davri, XVII asr oxiri
  • Karmana yaqinidagi jang (1657)
  • Anushaxon taxtga chiqdi (1663)
  • Samarqandning vaqtincha egallanishi (1685)
Anushaxon (taxminan 1640–1686) — Tarixiy shaxs | Shaxs.uz