Avfiy Buxoriy

Sadiduddin (yoki Nuriddin) Muhammad Avfiy Buxoriy XII asrning oxirida Buxoroda ko'zga ko'ringan oilada tug'ilgan; manbalarda tug'ilgan yili turlicha ko'rsatiladi (1171–1177-yillar), vafoti ham aniq emas (1233 yoki 1242). U Abdurahmon ibn Avf avlodidan ekanini aytgan.

Buxorodagi madrasada o'qigan; 1201-yilda Buxoro ilagi saroyida kotiblik qilgan, 1204-yilgacha Samarqandda Qoraxoniylar sulolasi hukmdorlari saroyida xizmat qilgan. Xorazm va Xurosonga (Nishopur, Hirot, Marv), Seiston va Hindistonga safar qilgan, Najmiddin Kubro kabi olimlar bilan uchrashgan.

Mo'g'ul istilosi boshlangach, u Hindistonga ketib, umrining oxirigacha shu yerda yashagan; G'oriylar va Multon hukmdori Nosiriddin Qubocha saroylarida, keyin Dehli sultoni Iltutmish davrida xizmat qilgan.

Avfiyning eng mashhur asari — «Lubob ul-albob» («Mag'izlarning mag'zi», 1220–1223 yillar) fors tilidagi she'riyatning eng qadimgi ma'lum tazkirasi bo'lib, mo'g'ul istilosidan oldingi shoirlar haqida qimmatli manba hisoblanadi. 1223-yilda u Qozi Tannuxiyning arabcha «Al-Faraj ba'd ash-shidda» («Qiyinchilikdan keyingi shodlik») asarini forschaga tarjima qilgan.

1228-yilda tuzilgan ikkinchi yirik asari — «Javomi' ul-hikoyot va lavomi' ur-rivoyot» («Hikoyatlar to'plami va rivoyatlar jilosi») ikki mingdan ortiq asosan tarixiy qissalarni o'z ichiga oladi; uning ayrim hikoyalari o'zbek tiliga tarjima qilingan.