Boris Beder

Boris Aleksandrovich Beder 1908-yil 4-avgustda Toshkentda xizmatchi oilasida tug'ilgan. 1925-yilda maktabni bitirib, O'rta Osiyo davlat universiteti fizika-matematika fakultetining geologiya bo'limiga o'qishga kirgan. 1930-yilda bu bo'lim O'rta Osiyo geologiya-qidiruv institutiga aylantirilgach, shu yilning bahorida institutni gidrogeologiya mutaxassisligi bo'yicha tamomlagan.

Institutdan keyin O'rta Osiyo geologiya-qidiruv boshqarmasida ishlab, turli gidrogeologik partiyalarning boshlig'i va texnik rahbari bo'lgan. 1943-yil martidan O'zbekiston gidrogeologik ekspeditsiyasiga rahbarlik qilgan: ekspeditsiya respublikaning yig'ma gidrogeologik xaritalarini tuzgan. 1944-yil avgustidan shu bilan bir vaqtda geologiya boshqarmasining gidrogeologiya bo'limini ham boshqargan. 1947-yilda ishdan ajralmagan holda nomzodlik dissertatsiyasini tayyorlab, himoya qilgan.

1951-yil martida yirik birlashgan gidrogeologik ekspeditsiyani tashkil etishda bosh geolog sifatida qatnashgan, so'ngra shaxsiy iltimosiga ko'ra shu ekspeditsiyaning gidromineral partiyasi boshlig'i va texnik rahbari bo'lgan. 1960-yil mayida tanlov asosida O'rta Osiyo geologiya va mineral xomashyo ilmiy-tadqiqot institutiga (SAIGIMS) katta ilmiy xodim va gidromineral xomashyo laboratoriyasi mudiri lavozimiga qabul qilingan. 1970-yilda yangi tashkil etilgan Gidrogeologiya va muhandislik geologiyasi institutiga (GIDROINGEO) o'tgan va umrining oxirigacha shu yerda ishlagan.

O'zbekistondagi o'ttizdan ortiq mineral, sanoat va termal suv konlarining ochilishi va o'rganilishida shaxsan qatnashgan; Toshkent mineral suvi uning nomi bilan bog'lanadi. Uning rahbarligida O'zbekiston yer osti suvlarining birinchi kadastri va yig'ma kichik masshtabli gidrogeologik xaritalar tuzilgan. U urush yillarida nashr etilgan ko'p tomli «O'zbekiston yer osti suvlari» monografiyasining mualliflaridan va muharrirlaridan biri bo'lgan.

Olim O'rta Osiyodagi mineral va termal suv konlarining tarqalish qonuniyatlarini aniqlagan, neft-gaz qidiruvi uchun gidrogeologik mezonni taklif qilgan, neft suvlaridan balneologiyada foydalanish hamda ulardan yod va brom ajratib olish bo'yicha tavsiyalar bergan. Uning ishtirokida ochilgan yoki o'rganilgan konlar orasida Chortoq, Chimyon, Toshminvodi, Chinobod, Jayronxona (O'zbekiston), Shohambari (Tojikiston), Changirtosh (Qirg'iziston), Cheleken (Turkmaniston) bor. Ishlari tabiiy mineral suv quyish bo'yicha o'nlab zavodlarni yaratishga asos bo'lgan.

Beder 220 dan ortiq ilmiy asar chop ettirgan, yana taxminan 190 tasi geologik fondlarda saqlanadi. U ko'p yillar Respublika tabiatni muhofaza qilish jamiyati prezidiumining a'zosi va yer osti suvlarini muhofaza qilish seksiyasi raisining o'rinbosari bo'lgan. Mehnat Qizil Bayroq ordeni, yettita medal va O'zbekiston Oliy Kengashi Prezidiumining uchta faxriy yorlig'i bilan taqdirlangan, «O'zbekiston SSR xizmat ko'rsatgan geologi» va «Konning kashfiyotchisi» faxriy unvonlariga sazovor bo'lgan.

Boris Beder 1989-yil 31-dekabrda Toshkentda vafot etgan va Dombirobod qabristoniga dafn etilgan.