Борис Бедер
Совет гидрогеологи, Ўзбекистон ССР хизмат кўрсатган геологи; Ўзбекистонда 30 дан ортиқ минерал, саноат ва термал сув конларини очиш ва ўрганишда иштирок этган, Тошкент минерал суви конининг кашфиётчиси.
Биография
Борис Александрович Бедер 1908-йил 4-августда Тошкентда хизматчи оиласида туғилган. 1925-йилда мактабни битириб, Ўрта Осиё давлат университети физика-математика факултетининг геология бўлимига ўқишга кирган. 1930-йилда бу бўлим Ўрта Осиё геология-қидирув институтига айлантирилгач, шу йилнинг баҳорида институтни гидрогеология мутахассислиги бўйича тамомлаган.
Институтдан кейин Ўрта Осиё геология-қидирув бошқармасида ишлаб, турли гидрогеологик партияларнинг бошлиғи ва техник раҳбари бўлган. 1943-йил мартидан Ўзбекистон гидрогеологик экспедициясига раҳбарлик қилган: экспедиция республиканинг йиғма гидрогеологик хариталарини тузган. 1944-йил августидан шу билан бир вақтда геология бошқармасининг гидрогеология бўлимини ҳам бошқарган. 1947-йилда ишдан ажралмаган ҳолда номзодлик диссертациясини тайёрлаб, ҳимоя қилган.
1951-йил мартида йирик бирлашган гидрогеологик экспедицияни ташкил этишда бош геолог сифатида қатнашган, сўнгра шахсий илтимосига кўра шу экспедициянинг гидроминерал партияси бошлиғи ва техник раҳбари бўлган. 1960-йил майида танлов асосида Ўрта Осиё геология ва минерал хомашё илмий-тадқиқот институтига (САИГИМС) катта илмий ходим ва гидроминерал хомашё лабораторияси мудири лавозимига қабул қилинган. 1970-йилда янги ташкил этилган Гидрогеология ва муҳандислик геологияси институтига (ГИДРОИНГЕО) ўтган ва умрининг охиригача шу ерда ишлаган.
Ўзбекистондаги ўттиздан ортиқ минерал, саноат ва термал сув конларининг очилиши ва ўрганилишида шахсан қатнашган; Тошкент минерал суви унинг номи билан боғланади. Унинг раҳбарлигида Ўзбекистон ер ости сувларининг биринчи кадастри ва йиғма кичик масштабли гидрогеологик хариталар тузилган. У уруш йилларида нашр этилган кўп томли «Ўзбекистон ер ости сувлари» монографиясининг муаллифларидан ва муҳаррирларидан бири бўлган.
Олим Ўрта Осиёдаги минерал ва термал сув конларининг тарқалиш қонуниятларини аниқлаган, нефт-газ қидируви учун гидрогеологик мезонни таклиф қилган, нефт сувларидан балнеологияда фойдаланиш ҳамда улардан ёд ва бром ажратиб олиш бўйича тавсиялар берган. Унинг иштирокида очилган ёки ўрганилган конлар орасида Чортоқ, Чимён, Тошминводи, Чинобод, Жайронхона (Ўзбекистон), Шоҳамбари (Тожикистон), Чангиртош (Қирғизистон), Челекен (Туркманистон) бор. Ишлари табиий минерал сув қуйиш бўйича ўнлаб заводларни яратишга асос бўлган.
Бедер 220 дан ортиқ илмий асар чоп эттирган, яна тахминан 190 таси геологик фондларда сақланади. У кўп йиллар Республика табиатни муҳофаза қилиш жамияти президиумининг аъзоси ва ер ости сувларини муҳофаза қилиш секцияси раисининг ўринбосари бўлган. Меҳнат Қизил Байроқ ордени, еттита медал ва Ўзбекистон Олий Кенгаши Президиумининг учта фахрий ёрлиғи билан тақдирланган, «Ўзбекистон ССР хизмат кўрсатган геологи» ва «Коннинг кашфиётчиси» фахрий унвонларига сазовор бўлган.
Борис Бедер 1989-йил 31-декабрда Тошкентда вафот этган ва Домбиробод қабристонига дафн этилган.
Таълим
- Ўрта Осиё давлат университетиОлийгоҳ · Тошкент · 1925–1930 · Гидрогеология
Карьера
- Ўрта Осиё геология-қидирув бошқармасиГидрогеологик партиялар ва экспедиция бошлиғи, гидрогеология бўлими бошлиғи · Тошкент · 1930–1960
- Ўрта Осиё геология ва минерал хомашё илмий-тадқиқот институти (САИГИМС)Катта илмий ходим, гидроминерал хомашё лабораторияси мудири · Тошкент · 1960–1970
- Гидрогеология ва муҳандислик геологияси институти (ГИДРОИНГЕО)Илмий ходим · Тошкент · 1970–1989
Мукофотлар
Ҳаёт йўли
- 1908Туғилиши
Тошкентда хизматчи оиласида туғилган.
- 1925–1930Олий таълим
Ўрта Осиё давлат университети геология бўлимида, сўнгра Ўрта Осиё геология-қидирув институтида ўқиган; гидрогеология мутахассислигини олган.
- 1930Геология бошқармасига келиши
Ўрта Осиё геология-қидирув бошқармасида гидрогеологик партиялар бошлиғи ва техник раҳбари бўлиб ишлай бошлаган.
- 1943Гидрогеологик экспедиция бошлиғи
Ўзбекистон гидрогеологик экспедициясига раҳбарлик қилиб, республиканинг йиғма гидрогеологик хариталарини тузган.
- 1944Гидрогеология бўлими бошлиғи
Геология бошқармасининг гидрогеология бўлимини экспедиция билан бир вақтда бошқарган.
- 1947Номзодлик диссертацияси
Ишдан ажралмаган ҳолда номзодлик диссертациясини ҳимоя қилган.
- 1951Бирлашган гидрогеологик экспедиция
Экспедицияни ташкил этишда бош геолог бўлган, кейин гидроминерал партия бошлиғи бўлган.
- 1960САИГИМСда
Ўрта Осиё геология ва минерал хомашё илмий-тадқиқот институтида катта илмий ходим ва гидроминерал хомашё лабораторияси мудири бўлган.
- 1970ГИДРОИНГЕОда
Янги ташкил этилган Гидрогеология ва муҳандислик геологияси институтига ўтган ва умрининг охиригача шу ерда ишлаган.
- 1989Вафоти
31-декабрда Тошкентда вафот этган.
Асарлар
- «Ўзбекистон ер ости сувлари»Кўп томли монография
Уруш йилларида нашр этилган монография; Бедер унинг муаллифларидан ва муҳаррирларидан бири бўлган.
- «Жануби-ғарбий Ўзбекистоннинг артезиан сувлари» (1961)Китоб
Тошкент, 47 бет.
- «Ўзбекистоннинг артезиан, минерал ва термал сувлари» (1973)Китоб
Тошкент, «Ўзбекистон» нашриёти, 39 бет.
