Asosiy qismga o'tish
SHAXS
Botu
Tuzatish taklif qilish

Botu

O'zbek shoiri va jamoat arbobi, «Umid uchqunlari» to'plami muallifi, 1920-yillarda «Farg'ona» va «Alanga» nashrlarini boshqargan; 1938-yilda otib tashlangan, 1958-yilda oqlangan.

Faoliyat:
Yozuvchi, Shoir
Haqiqiy ismi:
Mahmud Xodiyev
Tug'ilgan:
15 may 1904(33 yosh) ♉ — 9 may 1938
Tug'ilgan joy:
Toshkent
Otasi:
Maqsud
Turmush o'rtog'i:
Valentina Petrovna Vasilyeva
Farzandlar:
Erkli Xodiyev

Biografiya

Mahmud Xodiyev, adabiyotda Botu taxallusi bilan tanilgan, 1904-yil 15-mayda Toshkentda tug'ilgan. U 1914–1917-yillarda rus-tuzem maktabida, 1918–1920-yillarda o'qituvchilar tayyorlash kursida o'qigan, matbuotda 1919-yildan chiqa boshlagan. 1921–1927-yillarda Moskvada iqtisod mutaxassisligi bo'yicha oliy ma'lumot olgan.

Yosh Botu o'zbek yozuvini arab alifbosidan lotin alifbosiga o'tkazish tashabbuskorlaridan biri bo'lgan (1920). 1922-yilda «Farg'ona» gazetasiga asos solib, uni 1930-yilgacha boshqargan; 1924-yildan «Maorif va o'qituvchi» jurnali bilan hamkorlik qilgan, 1920-yillar oxirida esa O'zbekistonda yangi turk alifbosi Markaziy Qo'mitasining organi bo'lgan «Alanga» jurnaliga bosh muharrirlik qilgan. Dinga qarshi komissiya va xotin-qizlarni ozod qilish («Hujum») komissiyasining kotibi ham edi.

1928–1930-yillarda u O'zbekiston SSR Xalq maorifi komissari o'rinbosari bo'lib ishlagan; 1930-yilga kelib O'zbekiston Kommunistik partiyasi Markaziy Komitetining targ'ibot, tashviqot va matbuot bo'limini ham boshqargan.

Botu she'riyatida yangi hayot, yoshlik va xotin-qizlar ozodligi kuylangan. Birinchi to'plami «Umid uchqunlari» 1925-yilda, ikkinchisi «To'lqin tovushlari» 1929-yilda chop etilgan; «Yangi qishloq», «Hoshimjon», «Tursun» asarlarida hamda bolalarga bag'ishlangan hikoyalarida u yangi ijtimoiy munosabatlarni tasvirlagan. «O'zbekiston milliy ensiklopediyasi»ga ko'ra, dastlabki she'rlarida Munavvarqori kabi milliy istiqlolchilarning ta'siri seziladi; 1929–1930-yillardagi «Adabiy ensiklopediya» uni o'sha davrdagi eng yirik va ommabop o'zbek shoiri deb atagan. Tilshunoslik va adabiyotshunoslikka oid maqolalari ham bor.

1930-yil avgustda OGPU Botuni «burjua millatchisi» sifatida «Milliy ittihod» ishi bo'yicha hibsga oldi; hukm o'lim jazosi bo'lib, keyin o'n yillik qamoqqa almashtirilgan, shoir Solovki lageriga yuborilgan. U 1938-yil 9-mayda otib tashlangan. Oilaga bu haqda aytilmagan: xotiniga yozishmalar 1936-yilda to'xtagan, o'lim haqida qizi Naima keyinchalik KGB arxividan bilib olgan. 1958-yilda Botu aybsiz deb topilib, nomi tiklangan.

Rafiqasi yozuvchi Valentina Petrovna Vasilyeva 1941-yilda o'n yilga ozodlikdan mahrum etilgan, o'g'li Erkli 1942-yilda hibsga olingan, keyinchalik bolalar jarrohi, tibbiyot fanlari doktori bo'lgan; qizi Naima Mahmudova ham tibbiyot fanlari doktori, O'zbekiston SSR sog'liqni saqlash vaziri o'rinbosari bo'lgan. Toshkentda bir ko'cha va maktab Botu nomini olgan; 2004-yilda shoirning 100 yilligi nishonlangan.

Ta'lim

Karyera

Hayot yo'li

  1. 1914–1920
    O'qish yillari

    Rus-tuzem maktabida (1914–1917), so'ng o'qituvchilar tayyorlash kursida (1918–1920) tahsil olgan.

  2. 1919
    Birinchi chiqishlar

    Matbuotda she'rlari va maqolalari bilan chiqa boshlagan.

  3. 1920
    Lotin alifbosi tashabbusi

    O'zbek yozuvini arab alifbosidan lotin alifbosiga o'tkazish tashabbuskorlaridan biri bo'lgan.

  4. 1921–1927
    Moskvada o'qish

    Moskvada iqtisod mutaxassisligi bo'yicha oliy ma'lumot olgan.

  5. 1922–1930
    «Farg'ona» gazetasi

    Gazetaga asos solgan va uni boshqargan; 1924-yildan «Maorif va o'qituvchi» jurnali bilan ham hamkorlik qilgan.

  6. 1925
    «Umid uchqunlari»

    Birinchi she'rlar to'plami Toshkentda chiqqan.

  7. 1928–1930
    Xalq maorifi komissari o'rinbosari

    O'zbekiston SSR Xalq maorifi komissarligida o'rinbosar lavozimida ishlagan.

  8. 1929
    «To'lqin tovushlari»

    Ikkinchi she'rlar to'plami nashr etilgan.

  9. 1930
    Hibsga olinishi

    Avgustda OGPU tomonidan hibsga olingan; o'lim hukmi o'n yillik qamoq bilan almashtirilgan.

  10. 1938
    Otib tashlanishi

    9-mayda otib tashlangan; yozishmalar 1936-yildan to'xtagan edi.

  11. 1958
    Nomi tiklanishi

    Jinoyat tarkibi yo'qligi sababli oqlangan.

Asarlar

  • «Umid uchqunlari» (1925)
    She'rlar to'plami

    Shoirning birinchi to'plami.

  • «Yangi qishloq» (1928)
    Asar

    Qishloqdagi yangi ijtimoiy munosabatlar tasvirlangan asar.

  • «To'lqin tovushlari» (1929)
    She'rlar to'plami

    Ikkinchi to'plami; yangilik, yoshlik va ozodlik kuylangan.

  • «Tursun» (1929)
    Asar

    Yangi va eski turmush to'qnashuvi haqida.

  • «Hoshimjon»
    Asar

    Yangi ijtimoiy munosabatlarga bag'ishlangan asar.

  • «Bolalar yolg'oni»
    Hikoya

    Bolalar ruhiyatiga bag'ishlangan hikoya.

  • «Mening kitobim»
    Hikoya

    Bolalar uchun yozilgan hikoya.

  • «Yoz kuni» (1980)
    Tanlangan asarlar

    She'rlar, dostonlar, hikoyalar va maqolalardan iborat, shoir vafotidan keyin chiqqan to'plam.

Meros

Botu 1920-yillar o'zbek she'riyatida yangi hayotni kuylagan shoirlardan biri bo'lgan; qatag'on yillarida nomi bir necha o'n yil tilga olinmagan, 1958-yilda oqlangach asarlari yana o'quvchiga qaytgan. Toshkentda ko'cha va maktab uning nomini olgan.

Davr: 1920–1930-yillar sovet O'zbekistoni
  • Hibsga olinishi (1930)
  • Otib tashlanishi (1938)
  • Oqlanishi (1958)
  • Shoirning 100 yilligi (2004)
Botu (1904–1938) — Yozuvchi | Shaxs.uz