Edvard Rtveladze

Edvard Vasilyevich Rtveladze 1942-yil 14-mayda Gruziya SSRning Borjomi shahrida tug'ilgan, bolaligi Kislovodskda o'tgan. Geografiya va sayohatlar haqidagi kitoblardan boshlab tarix va arxeologiyaga qiziqqan, 1958-yilning yozidan maktabdosh do'sti bilan mustaqil ravishda dala arxeologiyasi bilan shug'ullana boshlagan.

1967-yilda Toshkent davlat universitetining (hozirgi O'zbekiston Milliy universiteti) tarix fakultetini tarixchi-arxeolog mutaxassisligi bo'yicha tamomlagan. Arxeologiya bo'yicha ustozlari orasida Mixail Masson va Galina Pugachenkova bor. 1967–1969-yillarda O'zbekiston Fanlar akademiyasi San'atshunoslik institutida laborant va kichik ilmiy xodim, 1970–1973-yillarda Toshkent teatr va rassomlik san'ati institutida o'qituvchi bo'lgan, so'ng yana san'atshunoslik institutida ishlagan. 1975-yilda Leningradda nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan, 1989-yilda tarix fanlari doktori, 1992-yilda professor bo'lgan.

Rtveladzening ilmiy faoliyati Markaziy Osiyoning qadimgi va o'rta asrlar tarixi, arxeologiyasi, numizmatikasi, epigrafikasi va san'atiga bag'ishlangan. U Markaziy Osiyo, Kavkaz, Kipr, Fransiya va Yaponiyada 80 dan ortiq arxeologik ekspeditsiyada qatnashgan. 1972-yilda Shimoliy Baqtriyadagi Kampirtepa istehkomli shahar xarobasini aniqlagan; 1982–1991-yillarda uni sistemali qazishga rahbarlik qilgan, 1999-yilda esa O'zbekiston Badiiyot akademiyasi huzurida mustaqil Toxariston arxeologik ekspeditsiyasini tuzgan. 1991-yilda Uzundara qal'asini kashf etgan.

1985-yildan 2009-yilgacha San'atshunoslik institutida bo'lim mudiri bo'lgan; shu yili Beruniy nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofotini olgan. 1995-yilda O'zbekiston Fanlar akademiyasining akademigi etib saylangan. Uning yakka va hammualliflikda yozilgan kitoblari orasida Shimoliy Baqtriya, qadimgi tangalar va Buyuk ipak yo'liga oid asarlar bor; rahbarligida «Amir Temur jahon tarixida», «Xiva — ming gumbazli shahar», «Shahrisabz», «Termiz», «Jaloliddin Manguberdi» kabi jamoaviy monografiyalar tayyorlangan. Ma'lumotlarga ko'ra, 800 dan ortiq ilmiy ish, shu jumladan 41 ta monografiya muallifi.

2016-yildan «O'zbekistonning madaniy merosi jahon to'plamlarida» xalqaro loyihasining ilmiy rahbari bo'lgan. 2017-yilda tashkil etilgan O'zbekiston madaniy merosini o'rganish, saqlash va ommalashtirish bo'yicha jahon ilmiy jamiyatida ilmiy kengash raisi bo'lgan. 2019-yilda Kampirtepadagi qazishmalar natijalariga tayanib, bu yerda yo'qolgan Gretsiya-Baqtriya shahri — Oksiyona Iskandariyasi bo'lishi mumkin degan taxminni ilgari surgan. Oliy Majlis Senati a'zosi bo'lgan.

Rtveladze 2022-yil 10-fevralda Toshkentda vafot etgan. Rafiqasi Lidiya Lvovna (1941–2020) ham arxeolog va arxivchi edi. 2026-yil 28-mayda Prezident farmoni bilan vafotidan keyin «Do'stlik» ordeni bilan taqdirlangan.