Farrux Zokirov

Farrux Karimovich Zokirov 1946-yil 16-aprelda Toshkentda tug'ilgan va musiqachilar oilasida voyaga yetgan. Otasi Karim Zokirov Alisher Navoiy nomidagi opera va balet teatrida bariton sifatida kuylagan va O'zbekiston SSR xalq artisti unvoniga ega bo'lgan, onasi Shohista Saidova esa Muqimiy nomidagi musiqali teatr sahnasida xalq qo'shiqlarini ijro etgan. Oiladagi olti farzand — Botir, Luiza, Naufal, Farrux, Jamshid va Ravshan — asosan sahna yo'lini tanlagani uchun Zokirovlarni o'zbek madaniyatida musiqiy sulola deb atashadi: akasi Botir Zokirov o'zbek estradasiga asos solganlardan biri, opasi Luiza estrada xonandasi, ukasi Jamshid esa teatr va kino aktyori bo'lgan.

1969-yilda Farrux Toshkent davlat konservatoriyasining xor dirijyorligi fakultetini bitirgan. O'sha yillarda Toshkent teatr va rassomlik san'ati instituti talabalari havaskor vokal-cholg'u ansambli tuzgan edi; 1970-yildan u «Yalla» nomi bilan chiqa boshlagan. Farrux ukasi Ravshan bilan bu jamoaga qo'shilgan va 1970-yillarning boshidan uning doimiy xonandasiga aylangan. Guruh elektrogitara va elektroorgan yoniga rubob va doirani qo'shib, o'zbek xalq kuylarini yangicha ishlovda chalgan, o'zbek, rus va ingliz tillarida kuylagan. 1973-yilda «Yalla» Berlindagi X Butunjahon yoshlar va talabalar festivalida chiqish qilgan va GDRning «Amiga» firmasida nemis tilida bir necha qo'shiq yozdirgan.

1976-yilda Zokirov ansamblning badiiy rahbari bo'lgan va o'shandan beri uni boshqarib keladi. 1979-yilda tarkib deyarli butunlay yangilangan, avvalgi a'zolardan guruhda faqat uning o'zi qolgan. 1980-yilda u shoir Yuriy Entin so'zlariga «Uchquduq» qo'shig'ini bastalagan: o'zining aytishicha, kuy Qizilqumdagi Uchquduq shaharchasida gastrol chog'ida qirq daqiqa atrofida tug'ilgan va o'sha oqshomning o'zida sahnadan yangragan. Qo'shiq Sovet Ittifoqining barcha burchaklarida mashhur bo'lib, ansamblning tanilgan belgisiga aylangan. 1982-yilda «Melodiya» firmasi guruhning ilk katta plastinkasi — «Uch quduq»ni chiqargan, «Yalla» esa 1981–1988-yillar oralig'ida besh marta «Yil qo'shig'i» telefestivalining yakuniy konsertiga yo'l olgan.

Ansambl ijro etadigan ko'plab qo'shiqlarning musiqasi Zokirovniki: «Yalla», «Sevgilim chehrasi», «Vatan», «Samarqandning moviy gumbazlari», «Shahrisabz haqida qo'shiq» shular jumlasidan, O'zbekiston shaharlariga bag'ishlangan turkum ham uning qalamiga mansub. 1980-yillarda guruhning «Sevgilim chehrasi» (1983) va «Musiqiy choyxona» (1988) albomlari chiqqan. Zokirov kino uchun ham musiqa yozgan — «Vuadillik kelin» (1984), «Maysaraning ishi» (1989), «Temir xotin» (1990) filmlari shular qatorida, 2003-yilda esa «Taqdir» filmida bosh rolni o'ynagan.

1987-yilda Farrux Zokirovga O'zbekiston SSR xalq artisti unvoni berilgan, 1989-yilda u Hamza nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti laureati bo'lgan. 1991-yil yozida uni SSSR xalq artisti unvoniga taqdim etish haqidagi hujjatlar Moskvaga yuborilgan, biroq avgust voqealari va Ittifoqning tarqalib ketishi sababli bu ish nihoyasiga yetmagan. Keyingi yillarda u Qoraqalpog'iston (1993), Qozog'iston va Qirg'iziston (1995), Tojikiston va Ingushetiya (2000), so'ngra Tatariston (2023), Boshqirdiston va Ozarbayjon (2024) xalq artisti unvonlarini olgan. 1990-yillarda ansambl to'plamlari AQShda Imagina Productions yorlig'i ostida kompakt-disklarda nashr etilgan.

2002–2004-yillarda Zokirov O'zbekiston madaniyat vazirining o'rinbosari lavozimida ishlagan, lekin ansambldan ketmagan. 2002-yil kuzida «Yalla» Moskvadagi «Rossiya» konsert zalida 30 yillik yubiley dasturini ko'rsatgan. Guruh Vyetnam va Seylondan tortib Isroil, Turkiya, Shveytsariya va AQShgacha ko'p mamlakatlarda gastrolda bo'lgan; Zokirovning so'zlariga ko'ra, chet elda ansambl albatta mezbon xalq tilida hech bo'lmaganda bitta qo'shiq kuylaydi. O'zbekiston davlat mukofotlaridan u «Shuhrat» medali (1996), «Do'stlik» (2003) va «Fidokorona xizmatlari uchun» (2018) ordenlari bilan taqdirlangan.

2021-yil yanvarida O'zbekiston pochtasi «Yalla»ning 50 yilligiga atab marka chiqargan. 2023-yil 1-iyulda ansamblning 50 yilligi munosabati bilan Zokirov «El-yurt hurmati» ordeni bilan, guruhdagi hamkasblari esa «Do'stlik» ordeni bilan mukofotlangan. 2024-yilda Rossiya prezidenti uni Do'stlik ordeni bilan taqdirlagan. 2026-yil aprelida, 80 yoshga to'lishi munosabati bilan, Zokirov «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni bilan, Qozog'iston prezidentining qarori bilan esa II darajali «Dostyq» ordeni bilan mukofotlangan.