
Samarqandlik jadid maorifparvar, yangi usul maktab muallimi, shoir, dramaturg va jurnalist; 1920-30-yillardagi qatag'on qurbonlaridan biri.
Biografiya
Samarqandlik Hoji Muin (Shukrullo o'g'li) 1883-yil 19-martda tug'ilgan. Uning otasi Shukrullo savdo bilan shug'ullangan va yoshligida olamdan o'tgan. O'n ikki yoshida Muin onasidan ham judo bo'lgan va Ruhobod guzaridagi masjidning imomi — bobosi Mirsaid Sharif o'g'lining tarbiyasida qolgan. Xat-savodi chiqqach, bobosining qo'lida arab tili grammatikasi va diniy bilimlarni o'rgana boshlagan.
1900-yilda Sayyidahmad Vasliy bilan uchrashuvi bu bilimlarni kengaytirishga yo'l ochgan: Vasliy unga arab tilini chuqur o'rgatgan, she'riyatga havasini kuchaytirgan va uni ma'rifatparvarlar davrasiga tanishtirgan. Muin 1901-yilda eski usul maktabida dars bera boshlagan, 1903-yilda esa Abduqodir Shakuriy maktabidan ilhomlanib, Xo'ja Nisbatdor mahallasida yangi usuldagi o'z maktabini ochgan. O'sha yili Vasliynikida Mahmudxo'ja Behbudiy bilan tanishgan; bu uchrashuv uning umrida yangi bosqich boshlagan.
Boshqa jadid muallimlari singari darsliklar yozgan: 1908-yilda forsiy «Rahnomoi savod» alifbosini yaratgan, o'zbek tilidagi «O'qituvchi» alifbosini esa I. Rahmatullazoda bilan birga tuzgan. Bolalar uchun turkiy she'rlarni forschaga tarjima qilib, Behbudiy ko'magida «Guldastai adabiyot» to'plamini nashr ettirgan (unga o'z she'rlarini ham kiritgan). Behbudiyning «Padarkush» pyesasini matbuotda olqishlagach, o'zi ham sahna asarlari yoza boshlagan: «Eski maktab, yangi maktab», «To'y», «Ko'knori», «Mazluma xotin» va boshqa pyesalarida eski maktab tizimi, xalq orasidagi zararli odatlar tanqid qilingan.
Muin matbuotda faol qatnashgan: kundaligiga ko'ra 1907-1937-yillarda 23 xil gazeta va jurnalda 200 ga yaqin maqola, 400 ga yaqin xabar va ikki tilda 1500 misraga yaqin she'r e'lon qilgan. «Mehnatkashlar tovushi» gazetasi hamda «Tayoq» va «Mashrab» jurnallarining birinchi muharriri va tashkilotchisi bo'lgan. Abdurauf Fitratning jadid maktablari haqidagi munozarasini fors tilidan o'zbekchaga o'girib, 1912-yilda «Turkiston viloyatining gazeti»da bosdirgan; Duriyning «Aqidai islomiya» asarini tojikchaga tarjima qilgan.
1929-yilda sovet hokimiyati qatag'onining dastlabki to'lqinida hibsga olinib, 1932-yilgacha ozodlikdan mahrum etilgan; 1938-yil yanvarida yana qamalgan va 1942-yilda Solikamsk qamoq lagerlaridan birida vafot etgan. Ba'zi manbalarda vafot sanasi 21-iyul deb ko'rsatilgan. U 1963-yilda oqlangan.
Ta'lim
- Ruxobod madrasasi (Samarqand)Madrasa · Samarqand
Hayot yo'li
- 188319-mart kuni Samarqandda tug'ilgan
- 1901Eski maktabda muallimlik boshlagan
- 1903Xo'ja Nisbatdor mahallasida yangi usul maktabini ochgan; Behbudiy bilan tanishgan
- 1908«Rahnomoi savod» alifbosi
- 1912Fitrat munozarasi tarjimasi «Turkiston viloyatining gazeti»da bosildi
- 1914«Guldastai adabiyot» to'plami
- 1924«Mashrab» hajviy jurnalini tashkil etgan
- 1929–1932Birinchi hibs
- 1938Yana hibsga olingan
- 1942Solikamsk lagerida vafot etgan
- 1963Oqlangan
Asarlar
- «Rahnomoi savod» (1908)Kitob
- «O'qituvchi» (I. Rahmatullazoda bilan) (1908)Kitob
- «Guldastai adabiyot» (1914)She'riy to'plam
- «Eski maktab, yangi maktab»Pyesa
- «To'y»Pyesa
- «Ko'knori»Pyesa
- «Mazluma xotin»Pyesa
- «Ma'orif qurbonlari»Pyesa
- «Juvonbozlik qurbonlari»Pyesa
- «Boy ila xizmatkor»Pyesa
- «Qozi ila muallim»Pyesa
- Fitratning jadid maktablari haqidagi munozarasi (tarjima) (1912)Tarjima