Ma'murjon Uzoqov

Ma'murjon Uzoqov 1904-yil 20-aprelda Marg'ilonning Mashhad mahallasida bo'zchi Uzoqjon va Zebiniso oilasida tug'ilgan. Otasi musiqa ishqibozi bo'lib, qo'shni Chorchinor mahallasi choyxonasida yig'iladigan hofiz va sozandalar davrasiga o'g'lini ham olib borardi. Bolaning ashulaga mehri shu davralarda uyg'ongan.

U xonandalikni Marg'ilonning mashhur hofizlari — Mamatbuva Sattorov, Boltaboy Rajabov va Hamroqul qori ta'sirida boshlagan. Dutor va yallani unga Hasan qori o'rgatgan, katta ashulaning murakkab yo'llarini esa Jo'raxon Sultonovdan olgan. O'sha davr an'anasiga ko'ra hamnafas bo'lib kuylagan: 1922–1925-yillarda Xudoybergan hofiz Maqsumov, 1926–1932-yillarda Hasan qori bilan. Dastlab to'y-sayillarda va choyxona bazmlarida ijro etgan.

1933-yildan to 1962-yilgacha uning doimiy hamnafasi ustozi Jo'raxon Sultonov bo'lgan. Ikki hofiz katta ashula va mumtoz yallalarni birga kuylab, Farg'ona vodiysidan tashqarida ham tanilgan. 1937-yilda Moskvadagi o'zbek san'ati dekadasida ular «Sayil va kolxoz to'yi» dasturida «Ul parivash», «Jonon» singari yallalarni ijro etgan. 1937–1939-yillarda Uzoqov Marg'ilon teatrida xonanda bo'lgan, 1939-yilda unga «O'zbekiston SSR xalq hofizi» unvoni berilgan. Shu yili Katta Farg'ona kanali qurilishida quruvchilar uchun uyushtirilgan konsertlarda qatnashgan.

1939–1950-yillarda Toshkentdagi Muqimiy nomidagi musiqali teatrda artist va xonanda bo'lib ishlagan. Sobir Abdulla va To'xtasin Jalilovning «Tohir va Zuhra» musiqali dramasida avval Jarchi, keyin Tohir rolini o'ynagan, ammo uni sahna emas, qo'shiq mashhur qilgan. 1950–1952-yillarda O'zbekiston radio qo'mitasida, 1952–1962-yillarda O'zbek davlat estradasida yakkaxon xonanda sifatida respublika bo'ylab va undan tashqarida konsert bergan, 1959-yilda Moskvada o'tgan o'zbek adabiyoti va san'ati dekadasida ham kuylagan.

Urushdan keyingi yillarda bastakor va rubobchi Muhammadjon Mirzayev bilan hamkorlik qilgan: Mirzayev uning ovoziga moslab «Yakka bu Farg'onada», «Surating», «Dog'man», «Yor istab», «Qachon bo'lg'aykim», «Bir kelib ketsin» kabi qo'shiqlarni bastalagan. Uzoqov baland, shirali va ta'sirchan ovozi bilan tanilgan. Repertuarida xalq ashulalari, yallalar, katta ashulalar hamda «Feruz», «Mustahzod» singari mumtoz ashulalar bo'lgan; ko'pini Muqimiy, Furqat, Hamza, Habibiy va Sobir Abdulla she'rlari bilan aytgan. Ijrolari O'zbekiston radiosi fondiga va gramplastinkalarga yozilgan; «Melodiya» 1982-yilda uning 1953–1956-yillardagi arxiv yozuvlaridan alohida plastinka chiqargan.

Ma'murjon Uzoqov 1963-yil 12-iyunda Marg'ilonda vafot etgan; aytishlaricha, so'nggi daqiqada ham qo'shiq kuylayotgan bo'lgan. U Marg'ilonda dafn etilgan.

2000-yilda o'zbek milliy madaniyati rivojiga qo'shgan hissasi uchun vafotidan keyin «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni bilan taqdirlangan. Tavalludining 100 yilligi to'lgan 2004-yilda O'zbekiston pochtasi uning surati tushirilgan marka chiqargan. Marg'ilondagi ko'chalardan biri, bolalar musiqa maktabi va shahar madaniyat va istirohat bog'i uning nomini oladi; 1997-yildan shaharda Jo'raxon Sultonov va Ma'murjon Uzoqov nomidagi xonandalar tanlovi o'tkaziladi. O'g'li Muhammadjon Uzoqov — aktyor va xonanda, nevarasi Alisher Uzoqov — kino aktyori va rejissyor.