Mirkarim Osim

Mirkarim Osim 1907-yil 14-avgustda Toshkentda ziyoli oilasida tug'ilgan. Avval eski maktabda, so'ng «Shams ul-urfon» boshlang'ich maktabida (1917–1920), 1921–1924-yillarda Narimonov nomidagi texnikumda o'qigan; shu yerda Oybek bilan birga tahsil olgan. 1925-yilda yozgan ilk qissasi «Yangi ariq» xonlik davrini ideallashtirgan deb topilib, bosilmay qolgan.

1926–1930-yillarda Moskva davlat pedagogika institutining tarix-iqtisod fakultetida o'qigan. So'ng Samarqanddagi o'qituvchilar tayyorlash kurslarida dars bergan (1930), Davlat nashriyotida muharrir bo'lgan (1931), 1932-yildan 1949-yilgacha Toshkentdagi Pedagogika fanlari ilmiy-tadqiqot institutida ilmiy xodim sifatida ishlab, tarixdan qo'llanma va darsliklar tuzgan. 1944-yilda «O'zbekiston SSRda xizmat ko'rsatgan o'qituvchi» unvoni berilgan.

Ijodini she'rlardan boshlagan, biroq tez orada tarixiy nasrga o'tgan. Birinchi yirik asari – Alisher Navoiy hayotidan olingan «Astrobod» qissasi (1940); ketidan «Alisher Navoiy va Darveshali» (1941), «Badarg'a», «Ulug'bek va Navoiy» kabi qissa va hikoyalar shoir tavalludining 500 yilligi arafasida matbuotda bosilgan.

1940-yillarda Mirkarim Osim sho'ro qatag'oni qurbonlaridan biriga aylangan va bir necha yil lagerlarda o'tkazgan. 1950-yillarda Toshkentga qaytib, yana tarixiy mavzuda yozishni davom ettirgan; 1959–1972-yillarda Adabiyot va san'at nashriyotida (hozir G'afur G'ulom nomida) muharrir bo'lib ishlagan.

Uning qissalari O'rta Osiyo tarixining qadimgi davridan 1917-yilgacha bo'lgan voqealarni qamraydi. Massagetlar malikasi haqidagi «To'maris», Doro qo'shinini sahroga boshlab borgan cho'pon haqidagi «Shiroq», «Iskandar va Spitamen» – qadimiy afsona va tarixga, «O'tror», «Temur Malik», «Mahmud Torobiy» – mo'g'ul istilosiga qarshi kurashga bag'ishlangan. Olim va shoirlar hayotiga oid qissalari – Navoiy haqidagi «Zulmat ichra nur» (1963), Beruniyning 1000 yilligiga atalgan «Jayhun ustida bulutlar» (1973), «Ibn Sino qissasi», al-Xorazmiy haqidagi «Aljabrning tug'ilishi» (1983), Mashrab haqidagi «Singan setor». «Elchilar» (1960, keyinroq «Karvon yo'llarida»), «Mohlaroyim va Xonposhsha» qissalari esa o'tmish turmushini tasvirlaydi.

Mirkarim Osim M. Sholoxovning «Tinch oqar Don» romanining ikkinchi kitobini, S. Borodinning «Yildirim Boyazid» romanini, L. Batning «Hayot bo'stoni» qissasini va boshqa asarlarni o'zbek tiliga o'girgan. Asarlari rus tilida ham chiqqan: «Posli» (1963), «Poslannik Xorezma» (1974), «Nemoy svidetel» (1981).

1977-yilda, 70 yilligi munosabati bilan, «O'zbekiston SSRda xizmat ko'rsatgan madaniyat xodimi» unvoni berilgan. Adib 1984-yilda Toshkentda vafot etgan. 2001-yilda vafotidan keyin «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni bilan mukofotlangan. Qissalari bugun ham qayta nashr etilib, maktab o'quvchilari uchun chiqarilmoqda.