Миркарим Осим

Миркарим Осим 1907-йил 14-августда Тошкентда зиёли оиласида туғилган. Аввал эски мактабда, сўнг «Шамс ул-урфон» бошланғич мактабида (1917–1920), 1921–1924-йилларда Наримонов номидаги техникумда ўқиган; шу ерда Ойбек билан бирга таҳсил олган. 1925-йилда ёзган илк қиссаси «Янги ариқ» хонлик даврини идеаллаштирган деб топилиб, босилмай қолган.

1926–1930-йилларда Москва давлат педагогика институтининг тарих-иқтисод факултетида ўқиган. Сўнг Самарқанддаги ўқитувчилар тайёрлаш курсларида дарс берган (1930), Давлат нашриётида муҳаррир бўлган (1931), 1932-йилдан 1949-йилгача Тошкентдаги Педагогика фанлари илмий-тадқиқот институтида илмий ходим сифатида ишлаб, тарихдан қўлланма ва дарсликлар тузган. 1944-йилда «Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган ўқитувчи» унвони берилган.

Ижодини шеърлардан бошлаган, бироқ тез орада тарихий насрга ўтган. Биринчи йирик асари – Алишер Навоий ҳаётидан олинган «Астробод» қиссаси (1940); кетидан «Алишер Навоий ва Дарвешали» (1941), «Бадарға», «Улуғбек ва Навоий» каби қисса ва ҳикоялар шоир таваллудининг 500 йиллиги арафасида матбуотда босилган.

1940-йилларда Миркарим Осим шўро қатағони қурбонларидан бирига айланган ва бир неча йил лагерларда ўтказган. 1950-йилларда Тошкентга қайтиб, яна тарихий мавзуда ёзишни давом эттирган; 1959–1972-йилларда Адабиёт ва санъат нашриётида (ҳозир Ғафур Ғулом номида) муҳаррир бўлиб ишлаган.

Унинг қиссалари Ўрта Осиё тарихининг қадимги давридан 1917-йилгача бўлган воқеаларни қамрайди. Массагетлар маликаси ҳақидаги «Тўмарис», Доро қўшинини саҳрога бошлаб борган чўпон ҳақидаги «Широқ», «Искандар ва Спитамен» – қадимий афсона ва тарихга, «Ўтрор», «Темур Малик», «Маҳмуд Торобий» – мўғул истилосига қарши курашга бағишланган. Олим ва шоирлар ҳаётига оид қиссалари – Навоий ҳақидаги «Зулмат ичра нур» (1963), Берунийнинг 1000 йиллигига аталган «Жайҳун устида булутлар» (1973), «Ибн Сино қиссаси», ал-Хоразмий ҳақидаги «Алжабрнинг туғилиши» (1983), Машраб ҳақидаги «Синган сетор». «Элчилар» (1960, кейинроқ «Карвон йўлларида»), «Моҳларойим ва Хонпошша» қиссалари эса ўтмиш турмушини тасвирлайди.

Миркарим Осим М. Шолоховнинг «Тинч оқар Дон» романининг иккинчи китобини, С. Бородиннинг «Йилдирим Боязид» романини, Л. Батнинг «Ҳаёт бўстони» қиссасини ва бошқа асарларни ўзбек тилига ўгирган. Асарлари рус тилида ҳам чиққан: «Посли» (1963), «Посланник Хорезма» (1974), «Немой свидетел» (1981).

1977-йилда, 70 йиллиги муносабати билан, «Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган маданият ходими» унвони берилган. Адиб 1984-йилда Тошкентда вафот этган. 2001-йилда вафотидан кейин «Буюк хизматлари учун» ордени билан мукофотланган. Қиссалари бугун ҳам қайта нашр этилиб, мактаб ўқувчилари учун чиқарилмоқда.