Asosiy qismga o'tish

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

Muhammad Alixon (Madalixon)

Tarixiy shaxs

Qo'qon xoni (1822–1841), Ming sulolasidan, Umarxon va Nodiraning o'g'li; Qashqarga yurishlar qilgan, Buxoro amiriga yengilgan va 1842-yilda qatl etilgan.

Faoliyat:
Tarixiy shaxs, Siyosatchi, Hukmdor
Hayot yillari:
taxminan 1806 — 1842
Otasi:
Umarxon
Onasi:
Nodira

Biografiya

Muhammad Alixon (Madalixon) Ming sulolasidan chiqqan Qo'qon xoni, Umarxon va Nodirabegimning o'g'li. Tug'ilgan yili manbalarda turlicha: taxminan 1803–1808. Otasi vafot etgan 1822-yilda bo'lajak xon taxtga o'tirgan; yoshi ziyouz.uz'da 17, rus tilidagi Vikipediyada esa 14 deb ko'rsatiladi.

Hukmronligi davomida u xonlik chegaralarini kengaytirishga harakat qildi. Janubiy Oloy etaklaridagi tojiklar bo'ysundirildi, Qoratekin butunlay, Darvoz, Shug'non, Roshan va Vohon esa nomigagina qo'shib olindi. Qashqarga yurishlari 1826–1829-yillarda bo'lgan (ziyouz.uz 1829-yilni ataydi): bundan foydalanib Qashqar musulmonlari Xitoy hukmiga qarshi qo'zg'olon qildi; yengilgan uyg'urlarning yetmish mingi xon ortidan Qo'qon yerlariga, jumladan Toshkentga ko'chirildi. Qo'qon Sharqiy Turkistondagi shaharlardan bojxona daromadi olish huquqiga ega bo'ldi.

Ichki ishlarda sug'orish tarmog'i kengaytirilib, Toshkent yaqinida Xonariq qazildi; shahar hokimi Lashkar qushbegi xonning yaqin maslahatchisi bo'ldi. Rossiya bilan savdo va diplomatik aloqa yaxshilandi: 1828-yilda Qo'qon elchilari Sankt-Peterburgda iliq qabul qilindi, 1830-yilda esa Rossiya elchisi xorunji Potanin Qo'qonga keldi. Xon g'azallar yozgan, uning buyrug'i bilan Alisher Navoiy asarlari miniatyuralar bilan ko'chirilgan, ko'plab tarixiy asar fors va arab tilidan o'zbekchaga tarjima qilingan. Madalixon madrasasi kabi maktab-madrasalar qurilgan, Qo'qonning eski o'rdasi ta'mirlangan.

Buxoro bilan munosabatlar keskinlashdi. Urushda amir Nasrulloxon Qo'qon qo'shinini tor-mor qildi, Muhammad Alixon esa o'zini amirning noibi deb tan olishga majbur bo'ldi. 1841-yil oktabrida xon zulmidan norozi aholi Qo'qonda isyon ko'tardi, noyabrda esa xon taxtni ukasi Sulton Mahmudga topshirdi. 1842-yil aprelida Nasrulloxon Qo'qonni egallab, Muhammad Alixonni, Sulton Mahmudni va onasi Nodirani qatl ettirdi.

Karyera

Hayot yo'li

  1. taxminan 1806
    Tug'ilishi

    Umarxon va Nodira oilasida tug'ilgan; yil manbalarda 1803–1808 oralig'ida beriladi.

  2. 1822
    Xonlik

    Otasi vafotidan so'ng Qo'qon taxtiga o'tirgan.

  3. 1826–1829
    Qashqarga yurishlar

    Qashqar yurishlari natijasida Sharqiy Turkiston shaharlaridan boj yig'ish huquqini olgan.

  4. 1828–1830
    Rossiya bilan aloqalar

    Sankt-Peterburgga elchilar yuborilgan, Qo'qonga Rossiya elchisi Potanin kelgan.

  5. 1841
    Taxtdan voz kechishi

    Xalq qo'zg'oloni va Buxoro bilan urushdan so'ng ukasi Sulton Mahmud foydasiga taxtdan voz kechgan.

  6. 1842
    Qatl etilishi

    Amir Nasrulloxon Qo'qonni olib, uni, ukasini va onasini qatl ettirgan.

Xato topdingizmi?

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

Tuzatish taklif qilish
Muhammad Alixon (Madalixon) biografiyasi (taxminan 1806–1842) — Tarixiy shaxs | Shaxs.uz