Асосий қисмга ўтиш

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Муҳаммад Алихон (Мадалихон)

Тарихий шахс

Қўқон хони (1822–1841), Минг сулоласидан, Умархон ва Нодиранинг ўғли; Қашқарга юришлар қилган, Бухоро амирига енгилган ва 1842-йилда қатл этилган.

Фаолият:
Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ҳукмдор
Ҳаёт йиллари:
тахминан 1806 — 1842
Отаси:
Умархон
Онаси:
Нодира

Биография

Муҳаммад Алихон (Мадалихон) Минг сулоласидан чиққан Қўқон хони, Умархон ва Нодирабегимнинг ўғли. Туғилган йили манбаларда турлича: тахминан 1803–1808. Отаси вафот этган 1822-йилда бўлажак хон тахтга ўтирган; ёши ziyouz.uz'да 17, рус тилидаги Википедияда эса 14 деб кўрсатилади.

Ҳукмронлиги давомида у хонлик чегараларини кенгайтиришга ҳаракат қилди. Жанубий Олой этакларидаги тожиклар бўйсундирилди, Қоратекин бутунлай, Дарвоз, Шуғнон, Рошан ва Воҳон эса номигагина қўшиб олинди. Қашқарга юришлари 1826–1829-йилларда бўлган (ziyouz.uz 1829-йилни атайди): бундан фойдаланиб Қашқар мусулмонлари Хитой ҳукмига қарши қўзғолон қилди; енгилган уйғурларнинг етмиш минги хон ортидан Қўқон ерларига, жумладан Тошкентга кўчирилди. Қўқон Шарқий Туркистондаги шаҳарлардан божхона даромади олиш ҳуқуқига эга бўлди.

Ички ишларда суғориш тармоғи кенгайтирилиб, Тошкент яқинида Хонариқ қазилди; шаҳар ҳокими Лашкар қушбеги хоннинг яқин маслаҳатчиси бўлди. Россия билан савдо ва дипломатик алоқа яхшиланди: 1828-йилда Қўқон элчилари Санкт-Петербургда илиқ қабул қилинди, 1830-йилда эса Россия элчиси хорунжи Потанин Қўқонга келди. Хон ғазаллар ёзган, унинг буйруғи билан Алишер Навоий асарлари миниатюралар билан кўчирилган, кўплаб тарихий асар форс ва араб тилидан ўзбекчага таржима қилинган. Мадалихон мадрасаси каби мактаб-мадрасалар қурилган, Қўқоннинг эски ўрдаси таъмирланган.

Бухоро билан муносабатлар кескинлашди. Урушда амир Насруллохон Қўқон қўшинини тор-мор қилди, Муҳаммад Алихон эса ўзини амирнинг ноиби деб тан олишга мажбур бўлди. 1841-йил октабрида хон зулмидан норози аҳоли Қўқонда исён кўтарди, ноябрда эса хон тахтни укаси Султон Маҳмудга топширди. 1842-йил апрелида Насруллохон Қўқонни эгаллаб, Муҳаммад Алихонни, Султон Маҳмудни ва онаси Нодирани қатл эттирди.

Карьера

Ҳаёт йўли

  1. тахминан 1806
    Туғилиши

    Умархон ва Нодира оиласида туғилган; йил манбаларда 1803–1808 оралиғида берилади.

  2. 1822
    Хонлик

    Отаси вафотидан сўнг Қўқон тахтига ўтирган.

  3. 1826–1829
    Қашқарга юришлар

    Қашқар юришлари натижасида Шарқий Туркистон шаҳарларидан бож йиғиш ҳуқуқини олган.

  4. 1828–1830
    Россия билан алоқалар

    Санкт-Петербургга элчилар юборилган, Қўқонга Россия элчиси Потанин келган.

  5. 1841
    Тахтдан воз кечиши

    Халқ қўзғолони ва Бухоро билан урушдан сўнг укаси Султон Маҳмуд фойдасига тахтдан воз кечган.

  6. 1842
    Қатл этилиши

    Амир Насруллохон Қўқонни олиб, уни, укасини ва онасини қатл эттирган.

Хато топдингизми?

Хато ҳақида хабар бериш

Рўйхатдан ўтиш шарт эмас. Таҳририят текшириб, саҳифани тузатади.

Тузатиш таклиф қилиш
Муҳаммад Алихон (Мадалихон) биографияси (тахминан 1806–1842) — Тарихий шахс | Shaxs.uz