Asosiy qismga o'tish
SHAXS
Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf
Tuzatish taklif qilish

Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf

Islom olimi va ilohiyotchi, 1989–1993-yillarda O'rta Osiyo va Qozog'iston musulmonlari diniy idorasi muftiysi, «Tafsiri Hilol» tafsiri va yuzdan ortiq diniy kitoblar muallifi.

Faoliyat:
Diniy arbob, Yozuvchi
Taxallusi:
Shayx Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf, Shayx Muhammad Sodiq
Tug'ilgan:
15 aprel 1952(62 yosh) ♈ — 10 mart 2015
Tug'ilgan joy:
Asaka tumani, Andijon viloyati
Otasi:
Muhammad Yusuf
Onasi:
Sobiraxon
Turmush o'rtog'i:
Fotimaxon

Biografiya

Muhammad Sodiq Muhammad Yusuf 1952-yil 15-aprelda Andijon viloyati Asaka tumanidagi Niyozbotir qishlog'ida diniy olim Muhammad Yusuf domla oilasida tug'ilgan. Dastlabki diniy bilimlarni otasidan olgan, so'ng o'rta maktabni tamomlagan.

1970-yilda Buxorodagi Mir Arab madrasasiga o'qishga kirgan va avvaldan egallagan bilimi tufayli yetti yillik kursni uch yilda tugatgan. 1973–1975-yillarda Toshkentdagi Imom Buxoriy nomidagi islom institutida o'qib, uni imtiyozli diplom bilan bitirgan va O'rta Osiyo va Qozog'iston musulmonlari diniy idorasining «Sovet Sharqi musulmonlari» jurnalida ishlay boshlagan. 1976-yilda diniy idora yo'llanmasi bilan Liviyaga yuborilgan va 1980-yilda Tripolidagi Islomiy da'vat kulliyasini kursdagi eng yuqori natija bilan tamomlagan.

1981-yildan Imom Buxoriy nomidagi Toshkent islom institutida tafsir, hadis, Qur'on ilmlari va aqida fanlaridan dars bergan, 1982-yilda institut rektorining o'rinbosari, 1984-yilda rektori bo'lgan. Shu yillarda diniy idoraning tashqi aloqalar bo'limida ham ishlagan.

1989-yil 6-fevralda O'rta Osiyo va Qozog'iston musulmonlari diniy idorasi raisi va muftiysi etib saylangan, o'sha yili SSSR xalq deputati bo'lgan. Uning muftiyligi davrida Usmon Mushafi muzeydan diniy idoraga topshirilgan, masjid va madrasalar ochilgan, diniy adabiyot nashr etila boshlagan, 1990-yilda esa O'rta Osiyo respublikalaridan besh yuzga yaqin musulmon hajga borgan. 1991-yilda O'zbekiston mustaqillikka erishgach, mustaqil respublikaning birinchi muftiysi bo'lgan; 1991–1993-yillarda uning «Tafsiri Hilol» tafsirining dastlabki qismlari chop etilgan.

1993-yilda muftiylik lavozimidan iste'foga chiqib, xorijga ketgan: avval Makkada Islom olami rabitasida faoliyat yuritgan, 1994–2001-yillarda Liviyada yashagan. Bu yillarda «Tafsiri Hilol»ni yakunlagan va ko'p jildli «Hadis va hayot» silsilasi ustida ishlagan.

2001-yilda O'zbekistonga qaytib, umrining oxirigacha ilmiy va ma'rifiy ish bilan shug'ullangan: kitoblar yozib nashr ettirgan, Qur'oni Karim ma'nolarini o'zbek tiliga tarjima qilgan, ma'ruza va suhbatlari audio va video yozuvlarda tarqalgan. Uning rahbarligida o'zbek tilidagi islomiy sayt — islom.uz tashkil etilgan, unda u o'quvchilarning 25 mingdan ortiq savoliga javob bergan. Xalqaro musulmon olimlari ittifoqining asoschilaridan biri, Islom olami rabitasi ta'sis kengashi va Iordaniyadagi Oli Bayt islomiy tafakkur qirollik akademiyasining a'zosi bo'lgan.

2015-yil 10-martda Toshkentda 62 yoshida yurak xurujidan vafot etgan. Shayx Zayniddin masjidida o'qilgan janoza namozida o'n minglab kishi qatnashgan; Ko'kchadagi Shayx Zayniddin qabristoniga dafn etilgan. Toshkentning Chilonzor tumanida 2019-yilda ochilgan jome masjidi va Chimkentdagi masjid uning nomi bilan ataladi; 2023-yilda vafotidan keyin «Oliy darajali Imom Buxoriy» ordeni bilan taqdirlangan.

Ta'lim

Karyera

Hayot yo'li

  1. 1952
    Tug'ilishi

    Andijon viloyati Asaka tumanidagi Niyozbotir qishlog'ida diniy olim Muhammad Yusuf domla oilasida tug'ilgan.

  2. 1970–1973
    Mir Arab madrasasi

    Buxorodagi madrasaning yetti yillik kursini uch yilda tamomlagan.

  3. 1973–1975
    Imom Buxoriy nomidagi islom instituti

    Toshkentdagi institutni imtiyozli diplom bilan bitirib, «Sovet Sharqi musulmonlari» jurnalida ishlay boshlagan.

  4. 1976–1980
    Tripolida tahsil

    Diniy idora yo'llanmasi bilan Liviyadagi Islomiy da'vat kulliyasida o'qib, uni kursdagi eng yuqori natija bilan tamomlagan.

  5. 1981–1989
    Islom institutida ustozlik

    Tafsir, hadis, Qur'on ilmlari va aqidadan dars bergan; 1982-yildan rektor o'rinbosari, 1984-yildan rektor.

  6. 1989
    Muftiy va xalq deputati

    6-fevralda O'rta Osiyo va Qozog'iston musulmonlari diniy idorasi raisi va muftiysi etib saylangan, o'sha yili SSSR xalq deputati bo'lgan.

  7. 1991
    Mustaqil O'zbekistonning birinchi muftiysi

    Mustaqillikdan so'ng respublika musulmonlarining muftiysi bo'lib qolgan; 1991–1993-yillarda «Tafsiri Hilol»ning dastlabki qismlari chiqqan.

  8. 1993–2001
    Xorijdagi yillar

    Muftiylikdan iste'foga chiqib, avval Makkada Islom olami rabitasida ishlagan, 1994-yildan Liviyada yashab, «Tafsiri Hilol»ni yakunlagan.

  9. 2001–2015
    Vatandagi ilmiy faoliyat

    O'zbekistonga qaytib, kitoblar yozgan, Qur'on ma'nolarini o'zbek tiliga tarjima qilgan, islom.uz saytida savollarga javob bergan.

  10. 2015
    Vafoti

    10-martda Toshkentda vafot etgan va Ko'kchadagi Shayx Zayniddin qabristoniga dafn etilgan.

Asarlar

  • «Tafsiri Hilol»
    Qur'on tafsiri

    Qur'oni Karimning olti jildlik tafsiri; dastlabki qismlari 1991–1993-yillarda chiqqan, qolgani xorijda yozib tugatilgan.

  • «Qur'oni Karim ma'nolarining tarjimasi»
    Tarjima

    Qur'on ma'nolarining o'zbek tiliga tarjimasi; oyatlar va ularning ma'nolari «Tafsiri Hilol» asosida alohida kitob sifatida ham nashr etilgan.

  • «Hadis va hayot»
    Hadislar tarjimasi va sharhi

    Mansur Ali Nosif Husayniyning «At-Toj al-jomi' lil-usul fi ahodis ar-rasul» to'plamining tarjima va sharhi; o'ttiz to'qqiz juzdan iborat silsila.

  • «Kifoya»
    Fiqh

    Ubaydulloh ibn Mas'udning hanafiy fiqhiga oid «An-Nuqoya» asarining uch jildlik tarjima va sharhi.

  • «Ruhiy tarbiya»
    Axloq va tasavvuf

    Uch jildlik asar: «Poklanish», «Tiklanish» va «Xulqlanish».

  • «Sunniy aqidalar»
    Aqida

    Ahli sunna va jamoa e'tiqodining bayoni; rus tiliga ham tarjima qilingan.

  • «Ixtiloflar: sabablar, yechimlar»
    Fiqh

    Musulmonlar orasidagi kelishmovchiliklarning sabablari va ularni bartaraf etish yo'llari haqida; rus tilida ham chiqqan.

  • «Odoblar xaziynasi»
    Hadis sharhi

    Imom Buxoriyning «Al-adab al-mufrad» asarining to'rt jildlik tarjima va sharhi.

  • «Baxtiyor oila»
    Oila haqida

    Islom ta'limotida oila, er-xotin va farzandlar tarbiyasi haqidagi kitob.

Meros

Muftiyligi yillarida sovet davridagi cheklovlardan so'ng diniy hayotning tiklanishi — masjid va madrasalarning ochilishi, diniy adabiyot nashri, haj safarlarining kengayishi — bilan bog'liq ishlarga bosh bo'lgan. Tafsir, hadis, fiqh, aqida va axloqqa oid yuzdan ortiq kitobi o'zbek tilida nashr etilgan, bir qismi rus va boshqa tillarga tarjima qilingan va hozir ham qayta chop etilmoqda. U rahbarlik qilgan islom.uz sayti uning ma'ruzalari va javoblarini tarqatishda davom etmoqda.

Davr: Sovet davrining oxiri va mustaqillik yillari, XX asr oxiri – XXI asr boshi
  • Usmon Mushafi O'rta Osiyo va Qozog'iston musulmonlari diniy idorasiga topshirilgan (1989)
  • Chimkentda (Qozog'iston) uning nomidagi masjid ochilgan (2015)
  • Toshkentning Chilonzor tumanida uning nomidagi jome masjidi ochilgan (2019)
  • Vafotidan keyin «Oliy darajali Imom Buxoriy» ordeni bilan taqdirlangan (2023)

Aloqador shaxslar