Andijon viloyati
Ushbu hududda tug'ilgan mashhurlar (133 ta)
Andijon viloyati — Fargʻona vodiysining sharqiy chekkasidagi viloyat. Hududi mamlakatdagi eng kichiklaridan, aholisi esa eng zich joylashgan; markazi — Andijon shahri.
- Aholisi
- 3 521 800 kishi (2026)
- Maydoni
- 4 300 km²
- Aholi zichligi
- 819 kishi/km²
- Maʼmuriy markazi
- Andijon
- Tashkil topgan
- 1941
Shuningdek mashhur
Shahar va tumanlar (15)
Joy haqida — Andijon viloyati
Tarixi
Viloyat hududida odamlar qadimdan yashagan. Marhamat tumanidagi Mingtepa xarobalari miloddan avvalgi soʻnggi asrlarga oid boʻlib, ularni koʻpincha qadimgi Davan davlatining yirik shahri bilan bogʻlashadi; vodiyning „samoviy otlari“ haqidagi xitoy manbalari ham shu davrga tegishli.
Oʻrta asrlarda Andijon Buyuk ipak yoʻlidagi savdo markazlaridan biriga aylandi. Temuriylar davrida u Fargʻona mulkining poytaxti boʻlgan; 1483-yilda shu yerda Zahiriddin Muhammad Bobur tugʻilgan va „Boburnoma“da ona shahrini iliq soʻzlar bilan tasvirlagan.
XVIII asrda hudud Qoʻqon xonligi tarkibiga kirdi, 1876-yilda esa Rossiya imperiyasi xonlikni tugatib, uni Fargʻona viloyatiga qoʻshdi. 1899-yilda temir yoʻl kelishi bilan paxta savdosi jadallashdi. 1898-yildagi qoʻzgʻolon va 1902-yilgi halokatli zilzila shu davrning eng ogʻir voqealari boʻldi.
Sovet davrida, 1941-yil 6-martda Andijon viloyati Fargʻona viloyatidan ajratib tashkil etildi. Keyingi oʻn yilliklarda tumanlar chegarasi bir necha bor oʻzgardi, viloyatda yengil sanoat, mashinasozlik va paxtachilik rivojlandi.
Mustaqillik yillarida Asakada Markaziy Osiyodagi birinchi avtomobil zavodi ishga tushdi. Bugun viloyat 14 tuman va ikki viloyatga boʻysunuvchi shahar — Andijon va Xonoboddan iborat.
Geografiyasi
Viloyat Oʻzbekistonning eng sharqiy qismida, Fargʻona vodiysining sharqiy chekkasida joylashgan. Gʻarbda Fargʻona, shimoli-gʻarbda Namangan viloyati bilan, shimol, sharq va janubda Qirgʻiziston (Oʻsh va Jalolobod viloyatlari) bilan chegaradosh. Maydoni taxminan 4,3 ming km², bu mamlakat hududining bir foizidan ham kam.
Gʻarbiy qismi sugʻoriladigan tekislik, sharqi va janubi esa Fargʻona va Oloy tizmalarining etaklari — adirlardan iborat. Hudud seysmik faol: 1902-yilgi kuchli zilzila Andijonni deyarli butunlay vayron qilgan.
Iqlimi keskin kontinental, ammo togʻlar vodiyni sovuq shamollardan toʻsgani uchun qishi nisbatan barqaror. Yanvarning oʻrtacha harorati −3 °C atrofida, iyulniki 27 °C dan oshadi; yiliga oʻrtacha 200–250 mm yogʻin tushadi.
Asosiy daryo — Qoradaryo: u viloyatni sharqdan gʻarbga kesib oʻtadi va keyinroq Norin bilan qoʻshilib Sirdaryoni hosil qiladi. Qoradaryoning yuqori oqimida Andijon suv ombori qurilgan; Katta Fargʻona va Janubiy Fargʻona kanallari dalalarni suv bilan taʼminlaydi. Yer ostida neft, gaz, ozokerit va ohaktosh konlari bor.
Diqqatga sazovor joylari
- Jome masjidi majmuasi — Andijondagi XIX asr majmuasi; madrasasi va minorasi 1902-yilgi zilziladan omon qolgan, bugun unda muzey bor.
- Bobur nomidagi milliy bogʻ — shahar janubi-sharqidagi adirlarda barpo etilgan katta bogʻ, unda Boburga bagʻishlangan yodgorlik va osma yoʻl bor.
- Bobur uy-muzeyi — eski shahar markazidagi „Boburnoma“ muallifiga bagʻishlangan muzey.
- Mingtepa — Marhamat tumanidagi miloddan avvalgi davrga oid yirik shahar xarobasi.
- Andijon suv ombori — Qirgʻiziston chegarasi yaqinida, Qoradaryo vodiysidagi katta suv havzasi va uning atrofidagi dam olish maskanlari.
- Devonaboy masjidi — Andijondagi katta gumbazli va ikki minorali jome masjid.
- Xonobod — togʻ etagidagi salqin shahar, atrofidagi yongʻoqzor va dam olish oromgohlari bilan mashhur.
- Asaka avtomobil zavodi — Markaziy Osiyodagi birinchi yengil avtomobil ishlab chiqarish korxonasi.
Chegaradosh: Farg'ona · Namangan
Manbalar: stat.uz · andstat.uz · Wikidata · Wikipedia (uz) · Wikipedia (ru) · Wikipedia (en) · Wikipedia (ru) · gov.uz