Асосий қисмга ўтиш
SHAXS
Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф
Тузатиш таклиф қилиш

Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф

Ислом олими ва илоҳиётчи, 1989–1993-йилларда Ўрта Осиё ва Қозоғистон мусулмонлари диний идораси муфтийси, «Тафсири Ҳилол» тафсири ва юздан ортиқ диний китоблар муаллифи.

Фаолият:
Диний арбоб, Ёзувчи
Тахаллуси:
Шайх Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф, Шайх Муҳаммад Содиқ
Туғилган:
15 апрел 1952(62 ёш) ♈ — 10 март 2015
Туғилган жой:
Асака тумани, Андижон
Отаси:
Муҳаммад Юсуф
Онаси:
Собирахон
Турмуш ўртоғи:
Фотимахон

Биография

Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф 1952-йил 15-апрелда Андижон вилояти Асака туманидаги Ниёзботир қишлоғида диний олим Муҳаммад Юсуф домла оиласида туғилган. Дастлабки диний билимларни отасидан олган, сўнг ўрта мактабни тамомлаган.

1970-йилда Бухородаги Мир Араб мадрасасига ўқишга кирган ва аввалдан эгаллаган билими туфайли етти йиллик курсни уч йилда тугатган. 1973–1975-йилларда Тошкентдаги Имом Бухорий номидаги ислом институтида ўқиб, уни имтиёзли диплом билан битирган ва Ўрта Осиё ва Қозоғистон мусулмонлари диний идорасининг «Совет Шарқи мусулмонлари» журналида ишлай бошлаган. 1976-йилда диний идора йўлланмаси билан Ливияга юборилган ва 1980-йилда Триполидаги Исломий даъват куллиясини курсдаги энг юқори натижа билан тамомлаган.

1981-йилдан Имом Бухорий номидаги Тошкент ислом институтида тафсир, ҳадис, Қуръон илмлари ва ақида фанларидан дарс берган, 1982-йилда институт ректорининг ўринбосари, 1984-йилда ректори бўлган. Шу йилларда диний идоранинг ташқи алоқалар бўлимида ҳам ишлаган.

1989-йил 6-февралда Ўрта Осиё ва Қозоғистон мусулмонлари диний идораси раиси ва муфтийси этиб сайланган, ўша йили СССР халқ депутати бўлган. Унинг муфтийлиги даврида Усмон Мушафи музейдан диний идорага топширилган, масжид ва мадрасалар очилган, диний адабиёт нашр этила бошлаган, 1990-йилда эса Ўрта Осиё республикаларидан беш юзга яқин мусулмон ҳажга борган. 1991-йилда Ўзбекистон мустақилликка эришгач, мустақил республиканинг биринчи муфтийси бўлган; 1991–1993-йилларда унинг «Тафсири Ҳилол» тафсирининг дастлабки қисмлари чоп этилган.

1993-йилда муфтийлик лавозимидан истеъфога чиқиб, хорижга кетган: аввал Маккада Ислом олами рабитасида фаолият юритган, 1994–2001-йилларда Ливияда яшаган. Бу йилларда «Тафсири Ҳилол»ни якунлаган ва кўп жилдли «Ҳадис ва ҳаёт» силсиласи устида ишлаган.

2001-йилда Ўзбекистонга қайтиб, умрининг охиригача илмий ва маърифий иш билан шуғулланган: китоблар ёзиб нашр эттирган, Қуръони Карим маъноларини ўзбек тилига таржима қилган, маъруза ва суҳбатлари аудио ва видео ёзувларда тарқалган. Унинг раҳбарлигида ўзбек тилидаги исломий сайт — islom.uz ташкил этилган, унда у ўқувчиларнинг 25 мингдан ортиқ саволига жавоб берган. Халқаро мусулмон олимлари иттифоқининг асосчиларидан бири, Ислом олами рабитаси таъсис кенгаши ва Иорданиядаги Оли Байт исломий тафаккур қироллик академиясининг аъзоси бўлган.

2015-йил 10-мартда Тошкентда 62 ёшида юрак хуружидан вафот этган. Шайх Зайниддин масжидида ўқилган жаноза намозида ўн минглаб киши қатнашган; Кўкчадаги Шайх Зайниддин қабристонига дафн этилган. Тошкентнинг Чилонзор туманида 2019-йилда очилган жоме масжиди ва Чимкентдаги масжид унинг номи билан аталади; 2023-йилда вафотидан кейин «Олий даражали Имом Бухорий» ордени билан тақдирланган.

Таълим

Карьера

Ҳаёт йўли

  1. 1952
    Туғилиши

    Андижон вилояти Асака туманидаги Ниёзботир қишлоғида диний олим Муҳаммад Юсуф домла оиласида туғилган.

  2. 1970–1973
    Мир Араб мадрасаси

    Бухородаги мадрасанинг етти йиллик курсини уч йилда тамомлаган.

  3. 1973–1975
    Имом Бухорий номидаги ислом институти

    Тошкентдаги институтни имтиёзли диплом билан битириб, «Совет Шарқи мусулмонлари» журналида ишлай бошлаган.

  4. 1976–1980
    Триполида таҳсил

    Диний идора йўлланмаси билан Ливиядаги Исломий даъват куллиясида ўқиб, уни курсдаги энг юқори натижа билан тамомлаган.

  5. 1981–1989
    Ислом институтида устозлик

    Тафсир, ҳадис, Қуръон илмлари ва ақидадан дарс берган; 1982-йилдан ректор ўринбосари, 1984-йилдан ректор.

  6. 1989
    Муфтий ва халқ депутати

    6-февралда Ўрта Осиё ва Қозоғистон мусулмонлари диний идораси раиси ва муфтийси этиб сайланган, ўша йили СССР халқ депутати бўлган.

  7. 1991
    Мустақил Ўзбекистоннинг биринчи муфтийси

    Мустақилликдан сўнг республика мусулмонларининг муфтийси бўлиб қолган; 1991–1993-йилларда «Тафсири Ҳилол»нинг дастлабки қисмлари чиққан.

  8. 1993–2001
    Хориждаги йиллар

    Муфтийликдан истеъфога чиқиб, аввал Маккада Ислом олами рабитасида ишлаган, 1994-йилдан Ливияда яшаб, «Тафсири Ҳилол»ни якунлаган.

  9. 2001–2015
    Ватандаги илмий фаолият

    Ўзбекистонга қайтиб, китоблар ёзган, Қуръон маъноларини ўзбек тилига таржима қилган, islom.uz сайтида саволларга жавоб берган.

  10. 2015
    Вафоти

    10-мартда Тошкентда вафот этган ва Кўкчадаги Шайх Зайниддин қабристонига дафн этилган.

Асарлар

  • «Тафсири Ҳилол»
    Қуръон тафсири

    Қуръони Каримнинг олти жилдлик тафсири; дастлабки қисмлари 1991–1993-йилларда чиққан, қолгани хорижда ёзиб тугатилган.

  • «Қуръони Карим маъноларининг таржимаси»
    Таржима

    Қуръон маъноларининг ўзбек тилига таржимаси; оятлар ва уларнинг маънолари «Тафсири Ҳилол» асосида алоҳида китоб сифатида ҳам нашр этилган.

  • «Ҳадис ва ҳаёт»
    Ҳадислар таржимаси ва шарҳи

    Мансур Али Носиф Ҳусайнийнинг «Ат-Тож ал-жоми' лил-усул фи аҳодис ар-расул» тўпламининг таржима ва шарҳи; ўттиз тўққиз жуздан иборат силсила.

  • «Кифоя»
    Фиқҳ

    Убайдуллоҳ ибн Масъуднинг ҳанафий фиқҳига оид «Ан-Нуқоя» асарининг уч жилдлик таржима ва шарҳи.

  • «Руҳий тарбия»
    Ахлоқ ва тасаввуф

    Уч жилдлик асар: «Покланиш», «Тикланиш» ва «Хулқланиш».

  • «Сунний ақидалар»
    Ақида

    Аҳли сунна ва жамоа эътиқодининг баёни; рус тилига ҳам таржима қилинган.

  • «Ихтилофлар: сабаблар, ечимлар»
    Фиқҳ

    Мусулмонлар орасидаги келишмовчиликларнинг сабаблари ва уларни бартараф этиш йўллари ҳақида; рус тилида ҳам чиққан.

  • «Одоблар хазийнаси»
    Ҳадис шарҳи

    Имом Бухорийнинг «Ал-адаб ал-муфрад» асарининг тўрт жилдлик таржима ва шарҳи.

  • «Бахтиёр оила»
    Оила ҳақида

    Ислом таълимотида оила, эр-хотин ва фарзандлар тарбияси ҳақидаги китоб.

Мерос

Муфтийлиги йилларида совет давридаги чекловлардан сўнг диний ҳаётнинг тикланиши — масжид ва мадрасаларнинг очилиши, диний адабиёт нашри, ҳаж сафарларининг кенгайиши — билан боғлиқ ишларга бош бўлган. Тафсир, ҳадис, фиқҳ, ақида ва ахлоққа оид юздан ортиқ китоби ўзбек тилида нашр этилган, бир қисми рус ва бошқа тилларга таржима қилинган ва ҳозир ҳам қайта чоп этилмоқда. У раҳбарлик қилган islom.uz сайти унинг маърузалари ва жавобларини тарқатишда давом этмоқда.

Давр: Совет даврининг охири ва мустақиллик йиллари, XX аср охири – XXI аср боши
  • Усмон Мушафи Ўрта Осиё ва Қозоғистон мусулмонлари диний идорасига топширилган (1989)
  • Чимкентда (Қозоғистон) унинг номидаги масжид очилган (2015)
  • Тошкентнинг Чилонзор туманида унинг номидаги жоме масжиди очилган (2019)
  • Вафотидан кейин «Олий даражали Имом Бухорий» ордени билан тақдирланган (2023)

Алоқадор шахслар

Муҳаммад Содиқ Муҳаммад Юсуф (1952–2015) — Диний арбоб | Shaxs.uz