Nazir Safarov

Nazir Safarov 1905-yil 9-yanvarda Jizzaxda temirchi oilasida tug'ilgan. Avval eski usuldagi maktabda, so'ng sovet maktabida o'qigan, inqilobdan keyin kechki ta'limda tahsil olgan, Samarqanddagi partiya kadrlari tayyorlash maktabida o'qishini davom ettirgan. 1925-yilda partiya safiga kirgan va komsomol tashkilotlari ishida faol qatnashgan.

Ilk ocherk va felyetonlari 1926-yilda «Rabochiy» gazetasida bosilgan; 1928-yilda 1916-yilgi dehqonlar qo'zg'olonini tasvirlovchi «Unutilmas kunlar» asari bilan adabiyotga kirgan. 1931-yildan respublika matbuotida muntazam qatnashgan, «Yangi hayot uchun kurash» umumiy sarlavhali ocherklar turkumi va Jizzax qo'zg'oloni haqidagi «Qora kunlar soyalari» kitobini yozgan. 1932–1935-yillarda O'zbekiston SSR Yozuvchilar uyushmasi tashkiliy byurosining, so'ngra uyushmaning mas'ul kotibi bo'lgan.

1934-yilda Butunittifoq yozuvchilarning birinchi qurultoyida O'zbekiston vakili sifatida ishtirok etib, SSSR Yozuvchilar uyushmasining dastlabki a'zolaridan biriga aylangan. 1935-yilda O'zbekiston Kompartiyasi Markaziy Qo'mitasi huzuridagi Marksizm-leninizm institutini tamomlagan.

Dramaturgiyadagi birinchi katta muvaffaqiyati Ziyo Said bilan hammualliflikda yozilgan «Tarix tilga kirdi» inqilobiy dramasi bo'ldi: Hamza nomidagi teatrda qo'yilgan spektakl yosh adibning keyingi yo'lini belgilab berdi. 1916-yilgi Turkiston qo'zg'oloniga bag'ishlangan «Uyg'onish» va O'zbekistondagi inqilobiy voqealarni aks ettirgan «Sharq tongi» pyesalari ham o'zbek teatri tarixidagi muhim sahna asarlaridan sanaladi. Zamonaviy mavzuda «Hayot maktabi» (1954) dramasi va M. Xudoyqulov bilan birga yozilgan «Elmurod» pyesasini yaratgan.

Ulug' Vatan urushida faol armiyada siyosiy xodim va harbiy muxbir bo'lgan, jangchilar bilan Kavkazdan Venagacha yo'l bosgan. «O'q o'tmas botir», «Komissar Qoraboyev», «O'zbek farzandlari», «Qahramonning tug'ilishi» kabi harbiy ocherklari SSSRning bir qancha gazeta va jurnallarida bosilgan, keyin urushdan keyingi birinchi kitobi — rus tilida chiqqan «Yurtdoshlar» (1958) to'plamiga kirgan.

Urushdan keyingi nasrida «Oltinoy» (1961) va «Bir tomchi qon» (1967) to'plamlari, «Uzoqni ko'zlagan ayol» (1961) qissasi, «Ko'rgan-kechirganlarim» (1968) asari bor; oxirgisi uchun 1968-yilda Hamza nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofotini olgan. 1973-yilda «Navro'z» romani («Oq laylaklar davri» nomi bilan ham tanilgan) chop etilgan.

1975-yilda O'zbekiston SSR xalq yozuvchisi unvoniga sazovor bo'lgan; ungacha O'zbekiston SSR xizmat ko'rsatgan san'at arbobi unvonini olgan edi. Lenin ordeni, Oktyabr inqilobi ordeni, Mehnat Qizil Bayroq ordeni, Xalqlar do'stligi ordeni, ikki marta «Hurmat belgisi» ordeni, II darajali Vatan urushi ordeni, Qizil Yulduz ordeni va boshqa mukofotlar bilan taqdirlangan. Asarlari SSSR xalqlarining ko'p tillariga tarjima qilingan. Nazir Safarov 1985-yilda Toshkentda vafot etgan.