Asosiy qismga o'tish

Jizzax viloyati

Ushbu hududda tug'ilgan mashhurlar (56 ta)

Zomin milliy bogʻi

Jizzax viloyati — Oʻzbekistonning markazida, Sirdaryo va Zarafshon oraligʻidagi viloyat. Turkiston tizmasi togʻlari, Mirzachoʻl tekisligi va Aydar–Arnasoy koʻllari shu yerda; markazi — Jizzax.

Aholisi
1 566 900 kishi (2026)
Maydoni
21 200 km²
Aholi zichligi
74 kishi/km²
Maʼmuriy markazi
Jizzax
Tashkil topgan
1973

Shuningdek mashhur

1.
Sharof Rashidov
Siyosatchi
65 yoshida vafot etgan
2.
Shavkat Mirziyoyev
Siyosatchi
69 yosh
4.
Larisa Moskalyova
Larisa Moskalyova, 1974
Xonanda
52 yosh
5.
Oydin Yusupova
Oydin Yusupova, 1984
Aktrisa
42 yosh
6.
Akbar Toshqulov
Akbar Toshqulov, 1971
Akbar Tashkulov
Siyosatchi
55 yosh
7.
Ulug'bek Yo'lchiyev
Ulugbek Yulchiyev
Xonanda
8.
Hamid Olimjon
Hamid Olimjon, 1909
Yozuvchi
34 yoshida vafot etgan
9.
Xayrulla Jo'rayev
Khayrulla Jorayev
Rejissyor
78 yoshida vafot etgan
12.
Ulugʻbek Mustafoyev
Ulugbek Mustafoyev
Siyosatchi
58 yosh
13.
O'ktam Oripov
O'ktam Oripov, 1927
Uktam Aripov
Olim
74 yoshida vafot etgan
16.
Nurali Qobul
Nurali Qobul, 1950
Yozuvchi
76 yosh
17.
Sayyora Rashidova
Olima
83 yosh
18.
Amir Fayzulla
Amir Fayzulla, 1945
Yozuvchi
75 yoshida vafot etgan
19.
Abduvohid Nematov
Sportchi
25 yosh
20.
Ergash Saliyev
Siyosatchi
70 yosh
21.
Alisher Sa'dullayev
Siyosatchi
32 yosh
22.
Bahodir Qurbonov
Bakhodir Kurbanov
Siyosatchi
57 yosh
23.
To'ra Sulaymon
To'ra Sulaymon, 1934
Yozuvchi

Joy haqida — Jizzax viloyati

Tarixi

Viloyat hududi qadimdan Sugʻd, Ustrushona va Choch oʻrtasidagi chorrahada joylashgan. Jizzax (soʻgʻdcha «Dizak» — «kichik qalʼa») va uning atrofi Buyuk ipak yoʻlining Fargʻona vodiysi va Toshkent vohasidan Samarqandga boradigan tarmogʻida turgan.

VIII asrda hudud arablar tomonidan bosib olingan, X asrdan Somoniylar, keyin Qoraxoniylar va Xorazmshohlar qoʻl ostida boʻlgan. 1220-yilda moʻgʻullar bosqini vohani vayron qilgan. Temuriylar davrida u qayta tiklangan; Jizzax yaqinidagi Ilonoʻtdi darasida — «Temur darvozasi»da — Ulugʻbek va Abdullaxon II davriga oid qoyatosh bitiklari saqlangan.

XVI–XIX asrlarda hudud Buxoro xonligi, keyin amirligi tarkibida boʻlgan, Jizzax beklikning markazi edi. 1866-yilda Rossiya qoʻshinlari Jizzax qalʼasini qamal qilib egallagan, hudud Turkiston general-gubernatorligiga qoʻshilgan. 1916-yilda Jizzax mardikorlikka olishga qarshi qoʻzgʻolonning yirik markazlaridan biri boʻlgan.

XX asr oʻrtalarida Mirzachoʻlni oʻzlashtirish boshlanib, yangi shahar va xoʻjaliklar paydo boʻlgan. Jizzax viloyati 1973-yil dekabrida Sirdaryo va Samarqand viloyatlarining bir qismidan tashkil etilgan. 1988-yilda u Sirdaryo viloyatiga qoʻshib yuborilgan, 1990-yil 16-fevralda qayta tiklangan.

Geografiyasi

Viloyat respublikaning markaziy qismida joylashgan. Shimolda Qozogʻiston, sharqda Sirdaryo viloyati, janubi-sharqda Tojikiston, gʻarbda Samarqand va Navoiy viloyatlari bilan chegaradosh.

Relyefi xilma-xil: janubini Turkiston tizmasining tarmoqlari (Morguzar togʻlari), gʻarbini Nurota tizmasining sharqiy qismi egallaydi, shimoli va shimoli-sharqi esa Mirzachoʻl va Qizilqumning chekkasidagi tekisliklardir. Shimoli-gʻarbda Aydarkoʻl, Arnasoy va Tuzkon koʻllaridan iborat yirik koʻllar tizimi joylashgan.

Iqlimi keskin kontinental: yanvarda harorat oʻrtacha −4° gacha tushadi, iyulda +28° atrofida boʻladi. Janubdagi togʻ oldi hududlarida yiliga 400–500 mm, shimoldagi choʻl va dashtlarda 250–300 mm yogʻin yogʻadi. Eng yirik daryolari — Sangzor va Zominsuv; Jizzax, Zomin va Qorovultepa suv omborlari qurilgan.

Yer ostida oltin, kumush, volfram, qoʻrgʻoshin, rux, temir, marmar va vollastonit konlari bor. Viloyatda Zomin milliy bogʻi, Zomin va Nurota qoʻriqxonalari tashkil etilgan; togʻ yon bagʻirlarida archa, bodom, yongʻoq oʻsadi.

Diqqatga sazovor joylari
  • Temur darvozasi — Jizzax yaqinidagi Ilonoʻtdi darasi; qoyalarida Ulugʻbek va Abdullaxon II davri bitiklari saqlangan.
  • Zomin milliy bogʻi — Turkiston tizmasi yon bagʻirlaridagi archazorlar, togʻ yaylovlari va sihatgohlar maskani.
  • Aydar–Arnasoy koʻllar tizimi — choʻl orasidagi katta koʻllar; baliqchilik, qushlar uyasi va dam olish joyi.
  • Qoʻytosh qoyalari — Gʻallaorol tumanidagi gʻaroyib shakldagi granit qoyalar.
  • Baxmal togʻlari — Turkiston tizmasining tarmogʻidagi togʻ qishloqlari va soylar.
  • Nurota qoʻriqxonasi — Nurota tizmasidagi Seversov qoʻyi (yovvoyi arxar) yashaydigan qoʻriqxona.
  • Hamid Olimjon va Zulfiya muzeyi — Jizzax shahridagi shoir va shoiraga bagʻishlangan yodgorlik muzeyi.