Асосий қисмга ўтиш

Назир Сафаров

Назир Сафаров — ўзбек совет ёзувчиси, драматург ва ҳарбий мухбир, «Наврўз» романи муаллифи; 1975-йилдан Ўзбекистон ССР халқ ёзувчиси.

Фаолият:
Ёзувчи, Носир, Драматург
Туғилган:
9 январ 1905 ♑ — 1985
Туғилган жой:
Жиззах

Биография

Назир Сафаров 1905-йил 9-январда Жиззахда темирчи оиласида туғилган. Аввал эски усулдаги мактабда, сўнг совет мактабида ўқиган, инқилобдан кейин кечки таълимда таҳсил олган, Самарқанддаги партия кадрлари тайёрлаш мактабида ўқишини давом эттирган. 1925-йилда партия сафига кирган ва комсомол ташкилотлари ишида фаол қатнашган.

Илк очерк ва фельетонлари 1926-йилда «Рабочий» газетасида босилган; 1928-йилда 1916-йилги деҳқонлар қўзғолонини тасвирловчи «Унутилмас кунлар» асари билан адабиётга кирган. 1931-йилдан республика матбуотида мунтазам қатнашган, «Янги ҳаёт учун кураш» умумий сарлавҳали очерклар туркуми ва Жиззах қўзғолони ҳақидаги «Қора кунлар соялари» китобини ёзган. 1932–1935-йилларда Ўзбекистон ССР Ёзувчилар уюшмаси ташкилий бюросининг, сўнгра уюшманинг масъул котиби бўлган.

1934-йилда Бутуниттифоқ ёзувчиларнинг биринчи қурултойида Ўзбекистон вакили сифатида иштирок этиб, СССР Ёзувчилар уюшмасининг дастлабки аъзоларидан бирига айланган. 1935-йилда Ўзбекистон Компартияси Марказий Қўмитаси ҳузуридаги Марксизм-ленинизм институтини тамомлаган.

Драматургиядаги биринчи катта муваффақияти Зиё Саид билан ҳаммуаллифликда ёзилган «Тарих тилга кирди» инқилобий драмаси бўлди: Ҳамза номидаги театрда қўйилган спектакл ёш адибнинг кейинги йўлини белгилаб берди. 1916-йилги Туркистон қўзғолонига бағишланган «Уйғониш» ва Ўзбекистондаги инқилобий воқеаларни акс эттирган «Шарқ тонги» песалари ҳам ўзбек театри тарихидаги муҳим саҳна асарларидан саналади. Замонавий мавзуда «Ҳаёт мактаби» (1954) драмаси ва М. Худойқулов билан бирга ёзилган «Элмурод» песасини яратган.

Улуғ Ватан урушида фаол армияда сиёсий ходим ва ҳарбий мухбир бўлган, жангчилар билан Кавказдан Венагача йўл босган. «Ўқ ўтмас ботир», «Комиссар Қорабоев», «Ўзбек фарзандлари», «Қаҳрамоннинг туғилиши» каби ҳарбий очерклари СССРнинг бир қанча газета ва журналларида босилган, кейин урушдан кейинги биринчи китоби — рус тилида чиққан «Юртдошлар» (1958) тўпламига кирган.

Урушдан кейинги насрида «Олтиной» (1961) ва «Бир томчи қон» (1967) тўпламлари, «Узоқни кўзлаган аёл» (1961) қиссаси, «Кўрган-кечирганларим» (1968) асари бор; охиргиси учун 1968-йилда Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофотини олган. 1973-йилда «Наврўз» романи («Оқ лайлаклар даври» номи билан ҳам танилган) чоп этилган.

1975-йилда Ўзбекистон ССР халқ ёзувчиси унвонига сазовор бўлган; унгача Ўзбекистон ССР хизмат кўрсатган санъат арбоби унвонини олган эди. Ленин ордени, Октябр инқилоби ордени, Меҳнат Қизил Байроқ ордени, Халқлар дўстлиги ордени, икки марта «Ҳурмат белгиси» ордени, II даражали Ватан уруши ордени, Қизил Юлдуз ордени ва бошқа мукофотлар билан тақдирланган. Асарлари СССР халқларининг кўп тилларига таржима қилинган. Назир Сафаров 1985-йилда Тошкентда вафот этган.

Карьера

Мукофотлар

Ҳаёт йўли

  1. 1905
    Туғилиши

    9-январда Жиззахда темирчи оиласида дунёга келган.

  2. 1925
    Партия сафига кириши

    Самарқанддаги партия кадрлари тайёрлаш мактабида ўқиган, комсомол ишларида қатнашган.

  3. 1926
    Илк очерк ва фельетонлар

    «Рабочий» газетасида биринчи очерк ва фельетонлари босилган.

  4. 1928
    Адабий дебют

    1916-йилги деҳқонлар қўзғолонини тасвирловчи «Унутилмас кунлар» асари чиққан.

  5. 1932–1935
    Ёзувчилар уюшмаси масъул котиби

    Ўзбекистон ССР Ёзувчилар уюшмаси ташкилий бюросининг, сўнгра уюшманинг масъул котиби бўлган.

  6. 1934
    Ёзувчиларнинг биринчи қурултойи

    СССР ёзувчиларининг биринчи қурултойида Ўзбекистон вакили бўлган ва СССР Ёзувчилар уюшмасининг дастлабки аъзоларидан бирига айланган.

  7. 1935
    Марксизм-ленинизм институти

    Ўзбекистон Компартияси Марказий Қўмитаси ҳузуридаги институтни тамомлаган.

  8. 1941–1945
    Ҳарбий мухбир

    Фаол армияда сиёсий ходим ва ҳарбий мухбир сифатида Кавказдан Венагача борган.

  9. 1954
    «Ҳаёт мактаби»

    Замонавий мавзудаги драма ёзилган; шу йилларда «Элмурод» песаси ҳам яратилган.

  10. 1958
    «Юртдошлар»

    Ҳарбий очерклари киритилган, рус тилида чиққан урушдан кейинги биринчи китоби.

  11. 1968
    Ҳамза номидаги мукофот

    «Кўрган-кечирганларим» асари учун Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти берилган.

  12. 1973
    «Наврўз» романи

    Роман чоп этилган.

  13. 1975
    Халқ ёзувчиси

    Ўзбекистон ССР халқ ёзувчиси унвони берилган; Халқлар дўстлиги ордени билан ҳам тақдирланган.

  14. 1985
    Вафоти

    Тошкентда вафот этган; шу йили Ленин ордени билан тақдирланган.

Асарлар

  • «Унутилмас кунлар» (1928)
    Дебют асари

    1916-йилги деҳқонлар қўзғолонини тасвирловчи илк асари.

  • «Қора кунлар соялари»
    Китоб

    1916-йилги Жиззах қўзғолони ҳақидаги китоб.

  • «Тарих тилга кирди»
    Драма

    Зиё Саид билан ҳаммуаллифликда ёзилган инқилобий драма; Ҳамза номидаги театрда саҳналаштирилган.

  • «Уйғониш»
    Песа

    Марказий Осиёдаги 1916-йилги қўзғолонга бағишланган саҳна асари.

  • «Шарқ тонги»
    Песа

    Ўзбекистондаги инқилобий воқеалар ҳақидаги саҳна асари.

  • «Ҳаёт мактаби» (1954)
    Драма

    Замонавий мавзудаги драма.

  • «Юртдошлар» (1958)
    Ҳикоя ва очерклар тўплами

    Ҳарбий очерклари киритилган, рус тилида чиққан китоб.

  • «Олтиной» (1961)
    Ҳикоя ва очерклар тўплами

    Урушдан кейинги йилларда нашр этилган тўплам.

  • «Узоқни кўзлаган аёл» (1961)
    Қисса

    Урушдан кейинги ҳаёт янгиликлари ҳақидаги қисса.

  • «Бир томчи қон» (1967)
    Ҳикоя ва очерклар тўплами

    Ёзувчининг 1960-йиллардаги тўплами.

  • «Кўрган-кечирганларим» (1968)
    Қисса

    1968-йилда Ҳамза номидаги Давлат мукофотига сазовор бўлган асар.

  • «Наврўз» (1973)
    Роман

    «Оқ лайлаклар даври» номи билан ҳам танилган роман.