Биография
Назир Сафаров 1905-йил 9-январда Жиззахда темирчи оиласида туғилган. Аввал эски усулдаги мактабда, сўнг совет мактабида ўқиган, инқилобдан кейин кечки таълимда таҳсил олган, Самарқанддаги партия кадрлари тайёрлаш мактабида ўқишини давом эттирган. 1925-йилда партия сафига кирган ва комсомол ташкилотлари ишида фаол қатнашган.
Илк очерк ва фельетонлари 1926-йилда «Рабочий» газетасида босилган; 1928-йилда 1916-йилги деҳқонлар қўзғолонини тасвирловчи «Унутилмас кунлар» асари билан адабиётга кирган. 1931-йилдан республика матбуотида мунтазам қатнашган, «Янги ҳаёт учун кураш» умумий сарлавҳали очерклар туркуми ва Жиззах қўзғолони ҳақидаги «Қора кунлар соялари» китобини ёзган. 1932–1935-йилларда Ўзбекистон ССР Ёзувчилар уюшмаси ташкилий бюросининг, сўнгра уюшманинг масъул котиби бўлган.
1934-йилда Бутуниттифоқ ёзувчиларнинг биринчи қурултойида Ўзбекистон вакили сифатида иштирок этиб, СССР Ёзувчилар уюшмасининг дастлабки аъзоларидан бирига айланган. 1935-йилда Ўзбекистон Компартияси Марказий Қўмитаси ҳузуридаги Марксизм-ленинизм институтини тамомлаган.
Драматургиядаги биринчи катта муваффақияти Зиё Саид билан ҳаммуаллифликда ёзилган «Тарих тилга кирди» инқилобий драмаси бўлди: Ҳамза номидаги театрда қўйилган спектакл ёш адибнинг кейинги йўлини белгилаб берди. 1916-йилги Туркистон қўзғолонига бағишланган «Уйғониш» ва Ўзбекистондаги инқилобий воқеаларни акс эттирган «Шарқ тонги» песалари ҳам ўзбек театри тарихидаги муҳим саҳна асарларидан саналади. Замонавий мавзуда «Ҳаёт мактаби» (1954) драмаси ва М. Худойқулов билан бирга ёзилган «Элмурод» песасини яратган.
Улуғ Ватан урушида фаол армияда сиёсий ходим ва ҳарбий мухбир бўлган, жангчилар билан Кавказдан Венагача йўл босган. «Ўқ ўтмас ботир», «Комиссар Қорабоев», «Ўзбек фарзандлари», «Қаҳрамоннинг туғилиши» каби ҳарбий очерклари СССРнинг бир қанча газета ва журналларида босилган, кейин урушдан кейинги биринчи китоби — рус тилида чиққан «Юртдошлар» (1958) тўпламига кирган.
Урушдан кейинги насрида «Олтиной» (1961) ва «Бир томчи қон» (1967) тўпламлари, «Узоқни кўзлаган аёл» (1961) қиссаси, «Кўрган-кечирганларим» (1968) асари бор; охиргиси учун 1968-йилда Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофотини олган. 1973-йилда «Наврўз» романи («Оқ лайлаклар даври» номи билан ҳам танилган) чоп этилган.
1975-йилда Ўзбекистон ССР халқ ёзувчиси унвонига сазовор бўлган; унгача Ўзбекистон ССР хизмат кўрсатган санъат арбоби унвонини олган эди. Ленин ордени, Октябр инқилоби ордени, Меҳнат Қизил Байроқ ордени, Халқлар дўстлиги ордени, икки марта «Ҳурмат белгиси» ордени, II даражали Ватан уруши ордени, Қизил Юлдуз ордени ва бошқа мукофотлар билан тақдирланган. Асарлари СССР халқларининг кўп тилларига таржима қилинган. Назир Сафаров 1985-йилда Тошкентда вафот этган.
Карьера
- Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасиМасъул котиб · Тошкент · 1932–1935
- СССР Ёзувчилар уюшмасиАъзо · 1934–…
Мукофотлар
- Ўзбекистон ССР халқ ёзувчиси1975 · Ўзбекистон ССР
- Ўзбекистон ССР санъат арбобиЎзбекистон ССР
Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти1968 · Ўзбекистон ССР
Ленин ордени1985 · СССР

Меҳнат Қизил Байроқ ордени1980 · СССР
Халқлар дўстлиги ордени1975 · СССР
«Ҳурмат белгиси» ордени1959 · СССР

Ҳаёт йўли
- 1905Туғилиши
9-январда Жиззахда темирчи оиласида дунёга келган.
- 1925Партия сафига кириши
Самарқанддаги партия кадрлари тайёрлаш мактабида ўқиган, комсомол ишларида қатнашган.
- 1926Илк очерк ва фельетонлар
«Рабочий» газетасида биринчи очерк ва фельетонлари босилган.
- 1928Адабий дебют
1916-йилги деҳқонлар қўзғолонини тасвирловчи «Унутилмас кунлар» асари чиққан.
- 1932–1935Ёзувчилар уюшмаси масъул котиби
Ўзбекистон ССР Ёзувчилар уюшмаси ташкилий бюросининг, сўнгра уюшманинг масъул котиби бўлган.
- 1934Ёзувчиларнинг биринчи қурултойи
СССР ёзувчиларининг биринчи қурултойида Ўзбекистон вакили бўлган ва СССР Ёзувчилар уюшмасининг дастлабки аъзоларидан бирига айланган.
- 1935Марксизм-ленинизм институти
Ўзбекистон Компартияси Марказий Қўмитаси ҳузуридаги институтни тамомлаган.
- 1941–1945Ҳарбий мухбир
Фаол армияда сиёсий ходим ва ҳарбий мухбир сифатида Кавказдан Венагача борган.
- 1954«Ҳаёт мактаби»
Замонавий мавзудаги драма ёзилган; шу йилларда «Элмурод» песаси ҳам яратилган.
- 1958«Юртдошлар»
Ҳарбий очерклари киритилган, рус тилида чиққан урушдан кейинги биринчи китоби.
- 1968Ҳамза номидаги мукофот
«Кўрган-кечирганларим» асари учун Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти берилган.
- 1973«Наврўз» романи
Роман чоп этилган.
- 1975Халқ ёзувчиси
Ўзбекистон ССР халқ ёзувчиси унвони берилган; Халқлар дўстлиги ордени билан ҳам тақдирланган.
- 1985Вафоти
Тошкентда вафот этган; шу йили Ленин ордени билан тақдирланган.
Асарлар
- «Унутилмас кунлар» (1928)Дебют асари
1916-йилги деҳқонлар қўзғолонини тасвирловчи илк асари.
- «Қора кунлар соялари»Китоб
1916-йилги Жиззах қўзғолони ҳақидаги китоб.
- «Тарих тилга кирди»Драма
Зиё Саид билан ҳаммуаллифликда ёзилган инқилобий драма; Ҳамза номидаги театрда саҳналаштирилган.
- «Уйғониш»Песа
Марказий Осиёдаги 1916-йилги қўзғолонга бағишланган саҳна асари.
- «Шарқ тонги»Песа
Ўзбекистондаги инқилобий воқеалар ҳақидаги саҳна асари.
- «Ҳаёт мактаби» (1954)Драма
Замонавий мавзудаги драма.
- «Юртдошлар» (1958)Ҳикоя ва очерклар тўплами
Ҳарбий очерклари киритилган, рус тилида чиққан китоб.
- «Олтиной» (1961)Ҳикоя ва очерклар тўплами
Урушдан кейинги йилларда нашр этилган тўплам.
- «Узоқни кўзлаган аёл» (1961)Қисса
Урушдан кейинги ҳаёт янгиликлари ҳақидаги қисса.
- «Бир томчи қон» (1967)Ҳикоя ва очерклар тўплами
Ёзувчининг 1960-йиллардаги тўплами.
- «Кўрган-кечирганларим» (1968)Қисса
1968-йилда Ҳамза номидаги Давлат мукофотига сазовор бўлган асар.
- «Наврўз» (1973)Роман
«Оқ лайлаклар даври» номи билан ҳам танилган роман.
