O'rol Tansiqboyev

O'rol Tansiqboyev 1904-yil 14-yanvarda (eski uslub bo'yicha 1-yanvarda) Toshkentda ishchi oilasida tug'ilgan, millati qozoq. Yetti yillik maktabni bitirgach, tamaki fabrikasida, so'ng vino zavodida ishlagan. Rasm bilan yigirma yoshlarida jiddiy shug'ullana boshlagan, ilk kartinalari zavod klubida namoyish etilgan.

1924–1928-yillarda u Toshkent san'at muzeyi qoshidagi rassomlik studiyasida Nikolay Rozanovdan, 1928–1929-yillarda Penza badiiy-pedagogika texnikumida Ivan Goryushkin-Sorokopudov va Nikolay Petrovdan tahsil olgan. 1929-yilda Moskvaga borib, muzeylarda G'arbiy Yevropaning, eng avvalo fransuz rassomlarining yangi san'ati bilan tanishgan — bu uning ilk izlanishlariga katta ta'sir ko'rsatgan. O'sha yildan ko'rgazmalarda qatnasha boshlagan, 1932-yilda esa endigina tuzilgan O'zbekiston rassomlar uyushmasi boshqaruviga kirgan.

1920-yillar oxiri — 1930-yillar boshidagi asarlari — «O'zbek portreti» (1927), «Ko'ch» (1931), «Qizil kuz» (1931) — postimpressionizm va fovizm ta'sirida yaratilgan: ularda rang jarangdor va bezakdor, shakllar umumlashtirilgan. Shu bois uni «o'zbek Gogeni» deb atashgan; 1934-yilda Moskva va Filadelfiyada o'tgan O'zbekiston san'ati ko'rgazmalaridan so'ng tanqidchilar uni o'zbek koloristlarining yetakchisi deb bilgan. 1938-yilda u Olmaotadagi opera va balet teatrida birinchi qozoq baleti — V. Velikanovning «Qalqaman va Mamir» asari uchun dekoratsiya va liboslarni ishlagan.

1930-yillarning ikkinchi yarmidan manzara uning asosiy janriga aylangan, uslubi esa vazminlashib, realizmga yaqinlashgan. 1942-yilda O'zbekiston delegatsiyasi tarkibida Moskva yaqinidagi frontga borgan va shundan keyin «Urush yo'llarida» turkumini yaratgan. 1943-yilda O'zbekiston SSR san'at arbobi, 1944-yilda O'zbekiston SSR xalq rassomi unvonlarini olgan. Urushdan keyin tog' va qishloq manzaralarini chizgan — «Jonajon o'lka» va «Issiqko'lda oqshom» (ikkalasi ham 1951), 1952–1955-yillarda esa boshqa rassomlar bilan birga Moskvadagi Butunittifoq qishloq xo'jaligi ko'rgazmasidagi O'zbekiston SSR pavilyoni uchun pannolar ishlagan.

1954-yilda SSSR Badiiy akademiyasining muxbir a'zosi, 1958-yilda haqiqiy a'zosi etib saylangan. 1956–1960-yillarda O'zbekiston SSR rassomlar uyushmasi boshqaruvining raisi, 1957–1968-yillarda SSSR rassomlar uyushmasi boshqaruvining kotibi, 1959–1972-yillarda O'zbekiston SSR Oliy Kengashining deputati bo'lgan. «Qayroqqum GESi tongi» (1957) kartinasi Moskvadagi Sharq muzeyida saqlanadi. Rassom 1957-yilgi Butunittifoq badiiy ko'rgazmasining va 1958-yilgi Bryussel Butunjahon ko'rgazmasining kumush medallarini olgan, 1963-yilda SSSR xalq rassomi unvoniga sazovor bo'lgan, 1964-yilda Lenin ordeni bilan taqdirlangan.

1960–1970-yillarda u Pomir, Oloy va Qirg'iziston tog'larini, O'zbekistondagi qurilishlarni tasvirlagan: «Angren — Qo'qon yo'li» (1962), «Chorvoq qurilishida» (1970), «Jonajon O'zbekiston» turkumidan «Mening qo'shig'im» (1972). 1973-yilda Hamza nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti laureati bo'lgan. Tansiqboyev 1974-yil 18-aprelda Nukusda vafot etgan: u yerga Qoraqalpog'iston san'at muzeyidagi asarlarini shaxsiy ko'rgazmasi uchun tanlagani borgan edi. Toshkentdagi Chig'atoy qabristoniga dafn etilgan.

Nukusdagi I. V. Savitskiy nomidagi Qoraqalpog'iston Respublikasi davlat san'at muzeyida rassomning besh yuzdan ortiq asari saqlanadi; uning kartinalari O'zbekiston davlat san'at muzeyida, Moskvadagi Sharq muzeyida va Olmaotadagi A. Kasteyev nomidagi Qozog'iston davlat san'at muzeyida ham bor. 1981-yilda Toshkentda rassom 1967–1974-yillarda yashagan uyda O'rol Tansiqboyev uy-muzeyi ochilgan, uning direktori rassomning bevasi Yelizaveta Yakovlevna bo'lgan. 2001-yilda Tansiqboyev vafotidan keyin «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni bilan mukofotlangan. Olmaotadagi dekorativ-amaliy san'at kolleji uning nomi bilan ataladi.