Reyngold Glier

Reyngold Moritsevich Glier 1874-yil 30-dekabrda (yangi uslubda 1875-yil 11-yanvarda) Kiyevda tug'ilgan. Otasi Saksoniyadagi Klingental shahrchasidan Kiyevga ko'chib kelgan mis puflama cholg'ular ustasi, onasi Yuzefa Korchak edi. Dastlabki musiqiy bilimni uyda, skripka darslarida olgan va 1894-yilda Kiyev musiqa bilim yurtini tugatgan.

Shu yili Moskva konservatoriyasiga o'qishga kirib, avval skripka (N. Sokolovskiy, so'ng Y. Grjimali) sinfida tahsil olgan. 1900-yilda konservatoriyani tamomlagan: polifoniyani S. Taneyevdan, garmoniyani A. Arenskiy va G. Konyusdan o'rgangan, kompozitsiyani M. Ippolitov-Ivanov sinfida o'qigan. 1900-yildan Gnesinlar musiqa bilim yurtida nazariy fanlardan dars bergan; 1902–1903-yillarda N. Myaskovskiy va S. Prokofyevga xususiy darslar o'tgan. 1905, 1912 va 1914-yillarda M. Glinka nomidagi mukofotga sazovor bo'lgan (Birinchi sekstet, «Sirenalar» poemasi va Uchinchi simfoniya «Ilya Muromets» uchun). 1906–1908-yillarda Germaniyada O. Fridning dirijyorlik darslarini olib, 1908-yildan asosan o'z asarlarini ijro etib dirijyor sifatida chiqish qilgan.

1913–1920-yillarda Kiyev konservatoriyasida professor (1914-yildan direktor) bo'lgan, shogirdlari orasida B. Lyatoshinskiy va L. Revutskiy bor. 1920–1941-yillarda Moskva konservatoriyasida kompozitsiya professori edi. 1923-yilda Ozarbayjon SSR Xalq maorif komissarligi uni Bokuga taklif qilib, milliy mavzuda opera yozishni so'ragan; bu safar «Shohsanam» operasining (1927-yilda Bokuda sahnalashtirilgan) yaratilishiga olib kelgan. 1926–1927-yillarda yozilgan «Lolaqizg'aldoq» baleti zamonaviy mavzudagi dastlabki sovet baletlaridan biri bo'ldi.

1930-yillarda Glier o'zbek musiqasiga murojaat qildi. 1936-yilda Toshkentda K. Yashin va M. Muhamedov matniga yozilgan «Gulsara» musiqali dramasi sahnalashtirildi; Glier uni T. Jalilov va T. Sodiqov bilan hamkorlikda, xalq kuylari asosida yaratgan. 1937-yil bahorida Moskvada o'zbek san'ati dekadasi o'tdi, 31-mayda o'zbek musiqa va raqs san'atini rivojlantirishdagi xizmatlari uchun Glierga Mehnat Qizil Bayroq ordeni berildi, o'sha yili unga O'zbekiston SSR xalq artisti unvoni ham berilgan. 1937-yilda rus, ukrain, ozarbayjon va o'zbek kuylariga qurilgan «Tantanali uvertyura»ni, 1940-yilda o'zbek xalq musiqasini o'rganish samarasi — «Farg'onacha bayram» uvertyurasini yozgan. 1940-yilda Navoiy dostoni asosidagi «Layli va Majnun» operasini (Xurshid librettosi), 1949-yilda «Gulsara»ning opera variantini T. Sodiqov bilan birga yaratgan; Sodiqov Moskva konservatoriyasida Glier sinfida o'qigan. Glier shuningdek «Alisher Navoiy» filmiga (1947) Sodiqov bilan birga musiqa yozgan.

1938-yilda unga SSSR xalq artisti unvoni berilgan (17-aprel), o'sha yili Moskva bastakorlar uyushmasiga rahbarlik qilgan, 1939–1948-yillarda esa Sovet bastakorlari uyushmasi tashkiliy qo'mitasining raisi bo'lgan. 1941-yilda san'atshunoslik doktori darajasini olgan. Keyingi yillarda koloratura soprano va orkestr uchun kontsert (1943), To'rtinchi torli kvartet (1946) va «Bronza chavandoz» baleti (1949) yaratgan: shu uch asari uchun 1946, 1948 va 1950-yillarda birinchi darajali Stalin mukofotini olgan. Baletdagi «Buyuk shaharga madhiya» keyinchalik Leningrad madhiyasi bo'lgan. Uch marta (1945, 1950, 1955) Lenin ordeni bilan taqdirlangan.

Glier 1956-yil 23-iyunda Moskvada vafot etgan va Novodevichye qabristonida (3-uchastka) dafn etilgan. Haykaltarosh M. Anikushin ishlagan yodgorlik vafotining beshinchi yilligida, 1961-yil 23-iyunda ochilgan. Uning nomini Kiyevdagi musiqa akademiyasi, Moskva, Kaliningrad, Toshkent, Almati va Nukusdagi bolalar musiqa maktablari olib yuradi; O'zbekiston milliy ensiklopediyasiga ko'ra, Toshkentdagi respublika o'rta maxsus musiqa internat maktabi ham uning nomiga qo'yilgan.