Асосий қисмга ўтиш

Рейнголд Глиэр

Рус ва совет бастакори, дирижёр ва педагог; «Лолақизғалдоқ» ва «Бронза чавандоз» балетлари муаллифи, Т. Содиқов билан «Лайли ва Мажнун», «Гулсара» операларини яратган, СССР ва Ўзбекистон ССР халқ артисти.

Фаолият:
Композитор, Мусиқачи, Педагог
Ҳақиқий исми:
Рейнголд Эрнест Глиэр
Туғилган:
11 январ 1875(81 ёш) ♑ — 23 июн 1956
Отаси:
Моритз Глиэр
Онаси:
Юзефа Корчак
Турмуш ўртоғи:
Мария Робертовна Ренквист
Фарзандлар:
Нина, Лия, Роман, Валентина, Леонид

Биография

Рейнголд Моритсевич Глиэр 1874-йил 30-декабрда (янги услубда 1875-йил 11-январда) Киевда туғилган. Отаси Саксониядаги Клингентал шаҳрчасидан Киевга кўчиб келган мис пуфлама чолғулар устаси, онаси Юзефа Корчак эди. Дастлабки мусиқий билимни уйда, скрипка дарсларида олган ва 1894-йилда Киев мусиқа билим юртини тугатган.

Шу йили Москва консерваториясига ўқишга кириб, аввал скрипка (Н. Соколовский, сўнг Й. Гржимали) синфида таҳсил олган. 1900-йилда консерваторияни тамомлаган: полифонияни С. Танеевдан, гармонияни А. Аренский ва Г. Конюсдан ўрганган, композицияни М. Ипполитов-Иванов синфида ўқиган. 1900-йилдан Гнесинлар мусиқа билим юртида назарий фанлардан дарс берган; 1902–1903-йилларда Н. Мясковский ва С. Прокофевга хусусий дарслар ўтган. 1905, 1912 ва 1914-йилларда М. Глинка номидаги мукофотга сазовор бўлган (Биринчи секстет, «Сиреналар» поэмаси ва Учинчи симфония «Иля Мурометс» учун). 1906–1908-йилларда Германияда О. Фриднинг дирижёрлик дарсларини олиб, 1908-йилдан асосан ўз асарларини ижро этиб дирижёр сифатида чиқиш қилган.

1913–1920-йилларда Киев консерваториясида профессор (1914-йилдан директор) бўлган, шогирдлари орасида Б. Лятошинский ва Л. Ревутский бор. 1920–1941-йилларда Москва консерваториясида композиция профессори эди. 1923-йилда Озарбайжон ССР Халқ маориф комиссарлиги уни Бокуга таклиф қилиб, миллий мавзуда опера ёзишни сўраган; бу сафар «Шоҳсанам» операсининг (1927-йилда Бокуда саҳналаштирилган) яратилишига олиб келган. 1926–1927-йилларда ёзилган «Лолақизғалдоқ» балети замонавий мавзудаги дастлабки совет балетларидан бири бўлди.

1930-йилларда Глиэр ўзбек мусиқасига мурожаат қилди. 1936-йилда Тошкентда К. Яшин ва М. Муҳамедов матнига ёзилган «Гулсара» мусиқали драмаси саҳналаштирилди; Глиэр уни Т. Жалилов ва Т. Содиқов билан ҳамкорликда, халқ куйлари асосида яратган. 1937-йил баҳорида Москвада ўзбек санъати декадаси ўтди, 31-майда ўзбек мусиқа ва рақс санъатини ривожлантиришдаги хизматлари учун Глиэрга Меҳнат Қизил Байроқ ордени берилди, ўша йили унга Ўзбекистон ССР халқ артисти унвони ҳам берилган. 1937-йилда рус, украин, озарбайжон ва ўзбек куйларига қурилган «Тантанали увертюра»ни, 1940-йилда ўзбек халқ мусиқасини ўрганиш самараси — «Фарғонача байрам» увертюрасини ёзган. 1940-йилда Навоий достони асосидаги «Лайли ва Мажнун» операсини (Хуршид либреттоси), 1949-йилда «Гулсара»нинг опера вариантини Т. Содиқов билан бирга яратган; Содиқов Москва консерваториясида Глиэр синфида ўқиган. Глиэр шунингдек «Алишер Навоий» филмига (1947) Содиқов билан бирга мусиқа ёзган.

1938-йилда унга СССР халқ артисти унвони берилган (17-апрел), ўша йили Москва бастакорлар уюшмасига раҳбарлик қилган, 1939–1948-йилларда эса Совет бастакорлари уюшмаси ташкилий қўмитасининг раиси бўлган. 1941-йилда санъатшунослик доктори даражасини олган. Кейинги йилларда колоратура сопрано ва оркестр учун контсерт (1943), Тўртинчи торли квартет (1946) ва «Бронза чавандоз» балети (1949) яратган: шу уч асари учун 1946, 1948 ва 1950-йилларда биринчи даражали Сталин мукофотини олган. Балетдаги «Буюк шаҳарга мадҳия» кейинчалик Ленинград мадҳияси бўлган. Уч марта (1945, 1950, 1955) Ленин ордени билан тақдирланган.

Глиэр 1956-йил 23-июнда Москвада вафот этган ва Новодевиче қабристонида (3-участка) дафн этилган. Ҳайкалтарош М. Аникушин ишлаган ёдгорлик вафотининг бешинчи йиллигида, 1961-йил 23-июнда очилган. Унинг номини Киевдаги мусиқа академияси, Москва, Калининград, Тошкент, Алмати ва Нукусдаги болалар мусиқа мактаблари олиб юради; Ўзбекистон миллий энсиклопедиясига кўра, Тошкентдаги республика ўрта махсус мусиқа интернат мактаби ҳам унинг номига қўйилган.

Таълим

Карьера

Мукофотлар

Ҳаёт йўли

  1. 1894
    Киев мусиқа билим юртини тугатиши

    Москва консерваториясига ўқишга кирган.

  2. 1900
    Москва консерваториясини тамомлаши

    Композицияни М. Ипполитов-Иванов синфида ўқиган.

  3. 1900–1913
    Гнесинлар мусиқа билим юртида дарс бериши

    Назарий фанлардан дарс берган (1900–1907 ва 1909–1913-йилларда); шогирдлари орасида Мясковский ва Прокофев бор.

  4. 1913–1920
    Киев консерваторияси

    Композиция профессори, 1914-йилдан директор.

  5. 1920–1941
    Москва консерваторияси профессори

    Композиция синфини олиб борган.

  6. 1927
    «Шоҳсанам» операси

    1923-йилда Бокуга таклиф этилган, опера 1923–1925-йилларда ёзилиб, Бокуда саҳналаштирилган.

  7. 1936
    «Гулсара» мусиқали драмаси

    Тошкентда саҳналаштирилган; Т. Жалилов ва Т. Содиқов билан ҳамкорликда халқ куйлари асосида яратилган.

  8. 1937
    Ўзбек санъати декадаси, орденлар ва унвон

    Москвада ўзбек санъати декадасидан сўнг 31-майда Меҳнат Қизил Байроқ ордени берилган; Ўзбекистон ССР халқ артисти унвонини олган.

  9. 1938
    СССР халқ артисти

    17-апрелда унвон берилган; ўша йили Москва бастакорлар уюшмаси раиси бўлган.

  10. 1939–1948
    Бастакорлар уюшмаси ташкилий қўмитаси раиси

    Совет бастакорлари уюшмаси ташкилий қўмитасига раҳбарлик қилган.

  11. 1940
    «Лайли ва Мажнун» ва «Фарғонача байрам»

    Т. Содиқов билан Навоий достони асосидаги опера ва ўзбек куйларига қурилган увертюра.

  12. 1949
    «Бронза чавандоз» ва «Гулсара» операси

    Балет саҳналаштирилган, Содиқов билан «Гулсара»нинг опера вариантини яратган.

  13. 1956
    Вафоти

    23-июнда Москвада вафот этган, Новодевиче қабристонига дафн этилган.

Асарлар

  • «Шоҳсанам» (1927)
    Опера

    Озарбайжон мавзусидаги опера; 1923–1925-йилларда ёзилган, 1934-йилда қайта ишланган.

  • «Лолақизғалдоқ» (1927)
    Балет

    Замонавий мавзудаги балет; 1949-йилда иккинчи таҳрири яратилган.

  • Учинчи симфония «Иля Мурометс» (1911)
    Симфония

    1909–1911-йилларда ёзилган; шу асари учун 1914-йилда Глинка мукофотини олган.

  • «Гулсара» (1936)
    Мусиқали драма

    К. Яшин ва М. Муҳамедов матнига, Т. Жалилов ва Т. Содиқов билан ҳамкорликда.

  • «Тантанали увертюра» (1937)
    Симфоник асар

    Рус, украин, озарбайжон ва ўзбек куйлари асосида.

  • «Лайли ва Мажнун» (1940)
    Опера

    Т. Содиқов билан ҳамкорликда, Навоий достони асосида (Хуршид либреттоси).

  • «Фарғонача байрам» (1940)
    Увертюра

    Ўзбек халқ мусиқасини ўрганиш самараси.

  • Колоратура сопрано ва оркестр учун контсерт (1943)
    Контсерт

    1946-йилда биринчи даражали Сталин мукофоти берилган.

  • Тўртинчи торли квартет (1946)
    Камер асар

    1948-йилда биринчи даражали Сталин мукофоти берилган.

  • «Алишер Навоий» филмига мусиқа (1947)
    Кино мусиқаси

    Т. Содиқов билан ҳамкорликда ёзилган.

  • «Бронза чавандоз» (1949)
    Балет

    А. Пушкин поэмаси асосида, 1945–1948-йилларда ёзилган; 1950-йилда Сталин мукофоти берилган. «Буюк шаҳарга мадҳия» кейинчалик Ленинград мадҳияси бўлган.

  • «Гулсара» (опера) (1949)
    Опера

    Т. Содиқов билан ҳамкорликда мусиқали драманинг опера вариантида қайта яратилган.

Фильмография

НомиЙил
Ер чанқоғи1930
Алишер Навоий1947

Алоқадор шахслар