Buxoro amirligi davrining qozisi, shoiri va tarixnavisi, jadidlar davrasiga yaqin ma'rifatparvar; «Navodiri Ziyoiya», «Ro'znoma» va boshqa asarlar muallifi.
Biografiya
Sadri Ziyo (to'liq ismi Muhammad Sharif, odatda Sharifjon maxdum Sadri Ziyo; «Sadr» — ilmiy-diniy unvon, «Ziyo» — taxallus) — Buxoro amirligi davrining qozisi, shoiri va tarixnavisi, buxorolik ma'rifatparvarlar davrasining tanilgan a'zosi. U tazkira, tarix va xattotlar haqidagi asarlar yozgan, o'z kundaligini qoldirgan, katta kitob to'plamiga ega bo'lgan.
Tug'ilgan yili manbalarda turlicha beriladi: o'zbek va tojik tadqiqotlarida 1865, g'arb ma'lumotnomalari va Vikidatada 1867. Shu sababli bu yerda taxminiy davr — 1865–1867 yillar ko'rsatiladi. U Buxoroda ulamolar oilasida dunyoga kelgan. Otasi Abdushukur (taxallusi Oyat) qozi va shoir bo'lib, 1879 yildan vafotigacha (1889) amirlikning bosh qozisi vazifasida ishlagan deb qayd etiladi.
Sharif dastlabki ta'limni oiladan olgan, so'ng Buxoro madrasalarida o'qigan; arab va fors tilini, mumtoz adabiyotni, tarixni va xattotlikni chuqur o'zlashtirgan.
1893 yildan 1920 yilgacha amirlik hududida qozilik qilgan. Bu yillarda u Peshku, Vobkent, Qarshi, Karki, Shahrisabz va boshqa bekliklarda xizmat qilgan. 1917 yilda qisqa muddat Buxoro qozikaloni etib tayinlangan.
Madrasada o'qigan yillaridan boshlab uyida adabiy majlislar uyushtirgan. Sadriddin Ayniy va boshqa buxorolik ziyolilar shu davrada to'planib, ma'rifat, maktab va fan haqida suhbatlashgan; bu uy jadidchilik ruhidagi adabiy muhitning markazlaridan biri bo'lgan. Sadri Ziyo o'zi ham jadidlarga hamdard sifatida tilga olinadi.
Qalamiga 60 dan ortiq asar mansub deb hisoblanadi. Ular orasida «Navodiri Ziyoiya», kundalik «Ro'znoma», xattotlar tazkirasi «Tazkirat ul-xattotin», Buxoro mang'itlar sulolasi tarixiga bag'ishlangan «Tarixi amironi mang'itiya» va she'riy tazkira «Tazkor ul-ash'or» bor. Qo'lyozmalarining bir qismi Toshkentdagi Beruniy nomidagi Sharqshunoslik institutida saqlanadi.
Sadri Ziyo 1932 yilda vafot etgan. Uning o'g'li Muhammadjon Shakuriy tojik olimi bo'lib, ota merosini o'rgangan: kundaligi ingliz tilida 2004 yilda Brill nashriyotida «Buxorolik ziyoli shaxsiy tarixi» nomi bilan chop etilgan, ota hayotiga bag'ishlangan tadqiqot ham yozilgan.
Karyera
- Buxoro amirligiQozi · Buxoro · 1893–1920
Hayot yo'li
- 1865–1867Tug'ilgan
Buxoroda ulamolar oilasida.
- 1893Qozilik xizmatining boshlanishi
Buxoro amirligi bekliklarida qozi.
- 1917Buxoro qozikaloni
Qisqa muddat bosh qozi vazifasida.
- 1920Qozilik xizmatining tugashi
Amirlik tugatilgach, qozilik xizmati yakunlangan.
- 1932Vafot etgan
Buxoroda ilmiy meros va qo'lyozmalar qoldirgan.
Asarlar
- «Navodiri Ziyoiya»Asar
- «Ro'znoma»Kundalik
- «Tazkirat ul-xattotin»Tazkira
- «Tarixi amironi mang'itiya»Tarixiy asar
- «Tazkor ul-ash'or»She'riy tazkira