Бухоро амирлиги даврининг қозиси, шоири ва тарихнависи, жадидлар даврасига яқин маърифатпарвар; «Наводири Зиёия», «Рўзнома» ва бошқа асарлар муаллифи.
Биография
Садри Зиё (тўлиқ исми Муҳаммад Шариф, одатда Шарифжон махдум Садри Зиё; «Садр» — илмий-диний унвон, «Зиё» — тахаллус) — Бухоро амирлиги даврининг қозиси, шоири ва тарихнависи, бухоролик маърифатпарварлар даврасининг танилган аъзоси. У тазкира, тарих ва хаттотлар ҳақидаги асарлар ёзган, ўз кундалигини қолдирган, катта китоб тўпламига эга бўлган.
Туғилган йили манбаларда турлича берилади: ўзбек ва тожик тадқиқотларида 1865, ғарб маълумотномалари ва Викидатада 1867. Шу сабабли бу ерда тахминий давр — 1865–1867 йиллар кўрсатилади. У Бухорода уламолар оиласида дунёга келган. Отаси Абдушукур (тахаллуси Оят) қози ва шоир бўлиб, 1879 йилдан вафотигача (1889) амирликнинг бош қозиси вазифасида ишлаган деб қайд этилади.
Шариф дастлабки таълимни оиладан олган, сўнг Бухоро мадрасаларида ўқиган; араб ва форс тилини, мумтоз адабиётни, тарихни ва хаттотликни чуқур ўзлаштирган.
1893 йилдан 1920 йилгача амирлик ҳудудида қозилик қилган. Бу йилларда у Пешку, Вобкент, Қарши, Карки, Шаҳрисабз ва бошқа бекликларда хизмат қилган. 1917 йилда қисқа муддат Бухоро қозикалони этиб тайинланган.
Мадрасада ўқиган йилларидан бошлаб уйида адабий мажлислар уюштирган. Садриддин Айний ва бошқа бухоролик зиёлилар шу даврада тўпланиб, маърифат, мактаб ва фан ҳақида суҳбатлашган; бу уй жадидчилик руҳидаги адабий муҳитнинг марказларидан бири бўлган. Садри Зиё ўзи ҳам жадидларга ҳамдард сифатида тилга олинади.
Қаламига 60 дан ортиқ асар мансуб деб ҳисобланади. Улар орасида «Наводири Зиёия», кундалик «Рўзнома», хаттотлар тазкираси «Тазкират ул-хаттотин», Бухоро манғитлар сулоласи тарихига бағишланган «Тарихи амирони манғития» ва шеърий тазкира «Тазкор ул-ашъор» бор. Қўлёзмаларининг бир қисми Тошкентдаги Беруний номидаги Шарқшунослик институтида сақланади.
Садри Зиё 1932 йилда вафот этган. Унинг ўғли Муҳаммаджон Шакурий тожик олими бўлиб, ота меросини ўрганган: кундалиги инглиз тилида 2004 йилда Брилл нашриётида «Бухоролик зиёли шахсий тарихи» номи билан чоп этилган, ота ҳаётига бағишланган тадқиқот ҳам ёзилган.
Карьера
- Бухоро амирлигиҚози · Бухоро · 1893–1920
Ҳаёт йўли
- 1865–1867Туғилган
Бухорода уламолар оиласида.
- 1893Қозилик хизматининг бошланиши
Бухоро амирлиги бекликларида қози.
- 1917Бухоро қозикалони
Қисқа муддат бош қози вазифасида.
- 1920Қозилик хизматининг тугаши
Амирлик тугатилгач, қозилик хизмати якунланган.
- 1932Вафот этган
Бухорода илмий мерос ва қўлёзмалар қолдирган.
Асарлар
- «Наводири Зиёия»Асар
- «Рўзнома»Кундалик
- «Тазкират ул-хаттотин»Тазкира
- «Тарихи амирони манғития»Тарихий асар
- «Тазкор ул-ашъор»Шеърий тазкира