Shavkat Rahmatullayev

O'zbek tilshunosi, filologiya fanlari doktori, professor; o'zbek frazeologiyasi, leksikologiyasi va leksikografiyasiga oid lug'atlar va darsliklar muallifi.

Ma'lumot:

Faoliyat:: Olim, Filolog
Tug'ilgan:: 15 mart 1926(89 yosh) ♓ — 26 iyun 2015
Tug'ilgan joy:: Toshkent

Biografiya

Shavkat Rahmatullayev 1926-yil 15-martda Toshkentda tug'ilgan. 1947-yilda O'rta Osiyo davlat universitetining (hozirgi O'zbekiston Milliy universiteti) filologiya fakultetini tamomlagan.

1952-yilda nomzodlik, 1966-yilda doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan. Ilmiy faoliyati o'zbek tilining frazeologiyasi, leksikologiyasi, morfologiyasi, orfografiyasi va leksikografiyasiga bag'ishlangan; 200 dan ortiq ilmiy va uslubiy ishlar muallifi.

Olimning nomi, avvalo, lug'atlar bilan bog'liq: 1978-yilda «O'zbek tilining izohli frazeologik lug'ati» chop etilgan, keyinroq izohli antonimlar va omonimlar lug'atlari, etimologik lug'at yaratilgan. Tadqiqotchilar uni o'zbek frazeologiyasining asoschisi sifatida tilga oladi. «Hozirgi o'zbek adabiy tili» darsligi ham uning qalamiga mansub.

1968-yilda universitetda Umumiy tilshunoslik kafedrasi (hozirgi Til nazariyasi va amaliyoti kafedrasi) tashkil etilishida faol qatnashgan. Xalqaro anjuman va simpoziumlarda bir necha bor ma'ruza qilgan.

1990-yilda «Mehnat faxriysi» medali bilan taqdirlangan va xalq ta'limi xodimi sifatida faxriy unvon olgan; 1996-yilda Toshkent davlat universitetining «Yuksak xizmatlari uchun» nishoniga sazovor bo'lgan. 2005-yil 24-avgustdagi Prezident farmoniga ko'ra «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni bilan mukofotlangan.

Shavkat Rahmatullayev 2015-yil 26-iyunda vafot etgan.

Ta'lim

O'rta Osiyo davlat universiteti
Oliygoh · Toshkent · 1947 · Filologiya fakulteti

Mukofotlar

«Buyuk xizmatlari uchun» ordeni
2005 · O'zbekiston
«Mehnat faxriysi» medali
1990 · SSSR

Hayot yo'li

1926
Tug'ilishi
Toshkentda dunyoga kelgan.
1947
Universitetni tugatishi
O'rta Osiyo davlat universitetining filologiya fakultetini bitirgan.
1952
Nomzodlik dissertatsiyasi
Filologiya fanlari nomzodi ilmiy darajasi uchun dissertatsiyani himoya qilgan.
1966
Doktorlik dissertatsiyasi
Doktorlik ishini yakunlab, filologiya fanlari doktori darajasini olgan.
1968
Umumiy tilshunoslik kafedrasi
Universitetda Umumiy tilshunoslik kafedrasi (hozirgi Til nazariyasi va amaliyoti kafedrasi) tashkil etilishida faol ishtirok etgan.
1978
Frazeologik lug'at
«O'zbek tilining izohli frazeologik lug'ati» «O'qituvchi» nashriyotida chop etilgan.
1980–1984
Antonimlar va omonimlar lug'atlari
1980-yilda izohli antonimlar lug'ati (hammualliflikda), 1984-yilda izohli omonimlar lug'ati nashr etilgan.
1990
Mukofot va unvon
«Mehnat faxriysi» medali bilan taqdirlangan, xalq ta'limi xodimi sifatida faxriy unvon olgan.
1996
Universitet nishoni
Toshkent davlat universitetining «Yuksak xizmatlari uchun» nishoni bilan mukofotlangan.
2005
«Buyuk xizmatlari uchun» ordeni
2005-yil 24-avgustdagi Prezident farmoni bilan shu orden bilan taqdirlangan.
2015
Vafoti
26-iyunda vafot etgan.

Asarlar

«O'zbek tilining izohli frazeologik lug'ati» (1978)
Lug'at
Zamonaviy o'zbek tilidagi mingdan ortiq frazeologik birlikning ma'no, grammatik va qisman nutqiy izohlarini beruvchi lug'at; asosan o'zbek badiiy nasridan olingan misollar asosida tuzilgan.
«O'zbek tili antonimlarining izohli lug'ati» (1980)
Lug'at
N. Mamatov va R. Shukurov bilan hammualliflikda tuzilgan, «O'qituvchi» nashriyotida chiqqan antonimlar lug'ati.
«O'zbek tilining izohli omonimlar lug'ati» (1984)
Lug'at
Toshkentda chop etilgan omonimlar lug'ati; o'zbek leksikografiyasida omonimiya va ko'p ma'nolilikni farqlash masalasiga bag'ishlangan ishlar qatorida tilga olinadi.
«O'zbek tilining etimologik lug'ati» (2003)
Lug'at
Birinchi jildi Toshkentda «Universitet» nashriyotida chiqqan, taxminan 600 sahifali etimologik lug'at.
«Hozirgi o'zbek adabiy tili» (2006)
Darslik
Universitetlar uchun darslik; keyingi yillarda qayta nashr etilgan.