Биография
Шавкат Раҳматуллаев 1926-йил 15-мартда Тошкентда туғилган. 1947-йилда Ўрта Осиё давлат университетининг (ҳозирги Ўзбекистон Миллий университети) филология факултетини тамомлаган.
1952-йилда номзодлик, 1966-йилда докторлик диссертациясини ҳимоя қилган. Илмий фаолияти ўзбек тилининг фразеологияси, лексикологияси, морфологияси, орфографияси ва лексикографиясига бағишланган; 200 дан ортиқ илмий ва услубий ишлар муаллифи.
Олимнинг номи, аввало, луғатлар билан боғлиқ: 1978-йилда «Ўзбек тилининг изоҳли фразеологик луғати» чоп этилган, кейинроқ изоҳли антонимлар ва омонимлар луғатлари, этимологик луғат яратилган. Тадқиқотчилар уни ўзбек фразеологиясининг асосчиси сифатида тилга олади. «Ҳозирги ўзбек адабий тили» дарслиги ҳам унинг қаламига мансуб.
1968-йилда университетда Умумий тилшунослик кафедраси (ҳозирги Тил назарияси ва амалиёти кафедраси) ташкил этилишида фаол қатнашган. Халқаро анжуман ва симпозиумларда бир неча бор маъруза қилган.
1990-йилда «Меҳнат фахрийси» медали билан тақдирланган ва халқ таълими ходими сифатида фахрий унвон олган; 1996-йилда Тошкент давлат университетининг «Юксак хизматлари учун» нишонига сазовор бўлган. 2005-йил 24-августдаги Президент фармонига кўра «Буюк хизматлари учун» ордени билан мукофотланган.
Шавкат Раҳматуллаев 2015-йил 26-июнда вафот этган.
Таълим
- Ўрта Осиё давлат университетиОлийгоҳ · Тошкент · 1947 · Филология факултети
Мукофотлар
«Буюк хизматлари учун» ордени2005 · Ўзбекистон
«Меҳнат фахрийси» медали1990 · СССР
Ҳаёт йўли
- 1926Туғилиши
Тошкентда дунёга келган.
- 1947Университетни тугатиши
Ўрта Осиё давлат университетининг филология факултетини битирган.
- 1952Номзодлик диссертацияси
Филология фанлари номзоди илмий даражаси учун диссертацияни ҳимоя қилган.
- 1966Докторлик диссертацияси
Докторлик ишини якунлаб, филология фанлари доктори даражасини олган.
- 1968Умумий тилшунослик кафедраси
Университетда Умумий тилшунослик кафедраси (ҳозирги Тил назарияси ва амалиёти кафедраси) ташкил этилишида фаол иштирок этган.
- 1978Фразеологик луғат
«Ўзбек тилининг изоҳли фразеологик луғати» «Ўқитувчи» нашриётида чоп этилган.
- 1980–1984Антонимлар ва омонимлар луғатлари
1980-йилда изоҳли антонимлар луғати (ҳаммуаллифликда), 1984-йилда изоҳли омонимлар луғати нашр этилган.
- 1990Мукофот ва унвон
«Меҳнат фахрийси» медали билан тақдирланган, халқ таълими ходими сифатида фахрий унвон олган.
- 1996Университет нишони
Тошкент давлат университетининг «Юксак хизматлари учун» нишони билан мукофотланган.
- 2005«Буюк хизматлари учун» ордени
2005-йил 24-августдаги Президент фармони билан шу орден билан тақдирланган.
- 2015Вафоти
26-июнда вафот этган.
Асарлар
- «Ўзбек тилининг изоҳли фразеологик луғати» (1978)Луғат
Замонавий ўзбек тилидаги мингдан ортиқ фразеологик бирликнинг маъно, грамматик ва қисман нутқий изоҳларини берувчи луғат; асосан ўзбек бадиий насридан олинган мисоллар асосида тузилган.
- «Ўзбек тили антонимларининг изоҳли луғати» (1980)Луғат
Н. Маматов ва Р. Шукуров билан ҳаммуаллифликда тузилган, «Ўқитувчи» нашриётида чиққан антонимлар луғати.
- «Ўзбек тилининг изоҳли омонимлар луғати» (1984)Луғат
Тошкентда чоп этилган омонимлар луғати; ўзбек лексикографиясида омонимия ва кўп маънолиликни фарқлаш масаласига бағишланган ишлар қаторида тилга олинади.
- «Ўзбек тилининг этимологик луғати» (2003)Луғат
Биринчи жилди Тошкентда «Университет» нашриётида чиққан, тахминан 600 саҳифали этимологик луғат.
- «Ҳозирги ўзбек адабий тили» (2006)Дарслик
Университетлар учун дарслик; кейинги йилларда қайта нашр этилган.