Shoislom Shomuhamedov

Sharqshunos-eronshunos olim, filologiya fanlari doktori, professor; fors-tojik adabiyoti tadqiqotchisi va tarjimon, Firdavsiy «Shohnoma»sini o'zbekchaga o'girishga rahbarlik qilgan.

Ma'lumot:

Faoliyat:: Olim, Yozuvchi, Filolog, Sharqshunos
Tug'ilgan:: 16 aprel 1921 ♈ — 2007
Tug'ilgan joy:: Toshkent

Biografiya

Shoislom Mahmudovich Shomuhamedov 1921-yil 16-aprelda Toshkentda tug'ilgan. 1941–1942-yillarda Qizil Armiya safida Ikkinchi jahon urushi jabhalarida jang qilgan. Urushdan keyin O'rta Osiyo davlat universitetining sharq fakultetida o'qib, uni 1952-yilda tamomlagan.

Uning keyingi ilmiy va pedagogik faoliyati shu universitet (hozirgi O'zbekiston Milliy universiteti) bilan bog'liq. Avval o'qituvchi bo'lib ishlagan, 1958–1960-yillarda dotsent bo'lgan, 1960–1972-yillarda sharq fakulteti dekani lavozimida ishlagan. 1966–1972-yillarda xorijiy Sharq mamlakatlari adabiyoti kafedrasini boshqargan, 1972–1985-yillarda ilmiy ishlar bo'yicha prorektor bo'lgan, 1985-yildan kafedra professori sifatida faoliyat yuritgan.

Uning ilmiy qiziqishlari doirasida Eron mumtoz va zamonaviy adabiyoti hamda fors-tojik she'riyati turgan. Nomzodlik dissertatsiyasi (1957) eronlik yozuvchi Ehson Tabariy ijodiga, doktorlik dissertatsiyasi esa fors-tojik adabiyoti klassiklari ijodida gumanistik g'oyalar rivojiga bag'ishlangan. Filologiya fanlari doktori darajasini 1968-yilda, professor unvonini 1970-yilda olgan. U Ehson Tabariy, Umar Xayyom, Jomiy, Sa'diy, Hofiz, Malik ush-shuaro Bahor va Amir Xusrav Dehlaviy hayoti va ijodiga bag'ishlangan kitoblar hamda fors-tojik aruzi bo'yicha o'quv qo'llanma yozgan.

Tarjimalar uning faoliyatida muhim o'rin tutgan. U Umar Xayyom ruboiylari to'plamini (1970) va Amir Xusrav Dehlaviy aforizmlarini tuzib o'zbek tiliga o'girgan, Firdavsiy «Shohnoma»sining uch jildlik yangi o'zbekcha tarjimasi (1975–1979) esa uning rahbarligi va ishtirokida amalga oshirilgan. Shuningdek, hind, arab, rus, ozarbayjon, tojik va turkman tillarida ijod qilgan shoirlar asarlarini ham tarjima qilgan.

Shomuhamedov jami to'qsonga yaqin kitob va besh yuzdan ortiq ilmiy ish muallifi, bundan tashqari, bolalar va kattalar uchun o'nga yaqin she'riy va nasriy to'plam nashr ettirgan. U Firdavsiy nomidagi xalqaro mukofot laureati (1973), O'zbekiston SSR xizmat ko'rsatgan fan arbobi (1978) va «El-yurt hurmati» ordeni sohibi (1998) edi. 2007-yilda vafot etgan.

Ta'lim

O'rta Osiyo davlat universiteti
Oliygoh · Toshkent · 1952 · Sharq fakulteti

Karyera

O'zbekiston Milliy universiteti
O'qituvchi, sharq fakulteti dekani, prorektor, professor · Toshkent · 1952–…

Mukofotlar

"El-yurt hurmati" ordeni
1998 · O'zbekiston
O'zbekiston SSR fan arbobi
1978 · O'zbekiston SSR

Hayot yo'li

1921
Tug'ilishi
16-aprelda Toshkentda tug'ilgan.
1941–1942
Jabhada
Qizil Armiya safida Ikkinchi jahon urushi jabhalarida jang qilgan.
1952
Universitetni tamomlashi
O'rta Osiyo davlat universitetining sharq fakultetini tugatgan va shu yerda dars bera boshlagan.
1957
Nomzodlik dissertatsiyasi
Eronlik yozuvchi va shoir Ehson Tabariy ijodiga bag'ishlangan dissertatsiyani himoya qilgan.
1960–1972
Sharq fakulteti dekani
Universitetning sharq fakultetini boshqargan; bundan oldin, 1958–1960-yillarda dotsent bo'lgan, 1966–1972-yillarda esa xorijiy Sharq mamlakatlari adabiyoti kafedrasi mudiri bo'lgan.
1968–1970
Fan doktori va professor
Filologiya fanlari doktori (1968) va professor (1970) bo'lgan; fors-tojik adabiyoti klassiklari ijodida gumanizm haqidagi monografiyasi 1968-yilda nashr etilgan.
1972–1985
Ilmiy ishlar bo'yicha prorektor
Universitetning ilmiy ishlariga rahbarlik qilgan, so'ng kafedraga professor sifatida qaytgan.
1973
Firdavsiy nomidagi mukofot
Firdavsiy nomidagi xalqaro mukofot laureati bo'lgan.
1975–1979
«Shohnoma» tarjimasi
Firdavsiy «Shohnoma»sining uch jildlik yangi o'zbekcha tarjimasi uning rahbarligi va ishtirokida nashr etilgan.
1978
Xizmat ko'rsatgan fan arbobi
O'zbekiston SSR xizmat ko'rsatgan fan arbobi unvoniga sazovor bo'lgan.
1998
«El-yurt hurmati» ordeni
«El-yurt hurmati» ordeni bilan mukofotlangan.
2007
Vafoti
2007-yilda vafot etgan; aniq sanasi mavjud manbalarda ko'rsatilmagan.

Asarlar

«Ehson Tabariy (hayoti va ijodi)» (1959)
Monografiya
Eronlik yozuvchi va shoir haqida kitob; muallifning nomzodlik dissertatsiyasi ham shu ijodkorga bag'ishlangan.
«Umar Xayyom (hayoti va ijodi)» (1962)
Monografiya
Fors shoiri va olimining hayoti va ijodi haqida ocherk.
«Abdurahmon Jomiy (hayoti va ijodi)» (1963)
Monografiya
XV asr shoiri va mutafakkiri haqida kitob.
«Sa'diy Sheroziy (hayoti va ijodi)» (1964)
Monografiya
XIII asr fors shoiri haqida kitob.
«Hofiz Sheroziy (hayoti va ijodi)» (1965)
Monografiya
Hofizning hayoti va she'riyatiga bag'ishlangan kitob.
«Malik-ush-shuaro Bahor (hayoti va ijodi)» (1967)
Monografiya
XX asr eronlik shoiri va filolog olimi haqida kitob.
«Fors-tojik adabiyoti klassiklari ijodida gumanizm taraqqiyoti» (1968)
Monografiya
Muallifning doktorlik dissertatsiyasi mavzusiga bag'ishlangan tadqiqot.
«Fors-tojik aruzi» (1970)
O'quv qo'llanma
Talabalar uchun fors va tojik she'riyati vaznlari bo'yicha qo'llanma; 1980-yilda qayta nashr etilgan.
«Umar Xayyom. Ruboiyot» (1970)
Tarjima
O'zbek tiliga tuzib o'girilgan ruboiylar to'plami; matn fors, rus va o'zbek tillarida berilgan.
Firdavsiy «Shohnoma»si (o'zbekcha tarjima) (1975)
Tarjima
1975–1979-yillarda chiqqan; Firdavsiy dostonining muallif rahbarligi va ishtirokida bajarilgan uch jildlik yangi o'zbekcha tarjimasi.