Shuhrat Abbosov

Shuhrat Solixovich Abbosov 1931-yil 16-yanvarda Qo'qonda tug'ilgan. 1949-yilda Toshkent tibbiyot texnikumini bitirgan, so'ng san'atni tanlab, A. N. Ostrovskiy nomidagi Toshkent teatr va rassomlik institutining rejissyorlik fakultetiga o'qishga kirgan va uni 1954-yilda tamomlagan.

1954–1956-yillarda Yangiyo'ldagi Mannon Uyg'ur nomidagi viloyat musiqali drama teatrining bosh rejissyori bo'lgan. Teatrda B. Rahmonovning «Yurak sirlari», Komil Yashinning «Nurxon», Abdulla Qahhorning «Og'riq tishlar» kabi pyesalarini sahnalashtirgan.

1958-yilda Moskvadagi «Mosfilm» huzuridagi Oliy rejissyorlik kurslarini bitirgan; diplom ishi Uilyam Saroyan hikoyasi asosidagi «Filippinets i pyanyy» qisqa metrajli filmi bo'lgan. 1958–1991-yillarda «O'zbekfilm» kinostudiyasida rejissyor bo'lib ishlagan, 1982–1986-yillarda uning direktori bo'lgan.

Shuhrat Abbosovga shuhrat keltirgan birinchi asar — «Mahallada duv-duv gap» (1960) kinokomediyasi: u o'zbek kinosining eng yaxshi filmlaridan biri hisoblanadi. Keyingi «Sen yetim emassan» (1962) urush yillarida o'n to'rt bolani tarbiyalagan Toshkent oilasining haqiqiy voqeasiga asoslangan va 1963-yilda Mayndagi Frankfurt xalqaro kinofestivalida mukofot olgan. Shuningdek, «Qalbingda quyosh» (1965), «Toshkent — non shahri» (1968) va «Sevgi fojeasi» (1971) filmlarini suratga olgan; so'nggisi 1972-yilda Tbilisidagi Butunittifoq kinofestivalida eng yaxshi rejissyorlik uchun mukofot olgan.

Tarixiy-biografik janrdagi ishlari orasida ikki seriyali «Abu Rayhon Beruniy» (1974) filmi alohida o'rin tutadi: u 1975-yilda Kishinyovdagi VIII Butunittifoq kinofestivalining bosh mukofotiga va 1977-yilda Tehron xalqaro kinofestivalining «Oltin delfin» sovriniga sazovor bo'lgan. Hamza Hakimzoda Niyoziy hayotiga bag'ishlangan 17 seriyali «Olovli yo'llar» teleroman-filmi (1977–1984) ustida ham ishlagan; seriya 1979-yilda televizion filmlarning VIII Butunittifoq festivalida Gran-pri olgan. 1977-yilda «Shum bola» filmining ssenariysiga hammuallif bo'lgan, 1989-yilda «Katta urushdagi kichkina odam» filmini, 1995-yilda «Kamolot cho'qqisi sari» hujjatli turkumini, 1997-yilda esa To'ychiyev bilan birga yozgan ssenariy asosida «Otamdan qolgan dalalar» filmini suratga olgan.

Shuhrat Abbosov pedagoglik bilan ham shug'ullangan: Ostrovskiy nomidagi institutda 1983-yildan professor, 1991-yildan «Drama va kino san'ati» kafedrasi mudiri bo'lgan. O'zbekiston kinematografchilar uyushmasi boshqaruvining kotibi, 1996–2001-yillarda uning birinchi o'rinbosari bo'lgan. 1965-yilda O'zbekiston SSR san'at arbobi, 1974-yilda O'zbekiston SSR xalq artisti, 1981-yilda SSSR xalq artisti unvonlarini olgan; 1974-yilda Hamza nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti, 1972-yilda O'zbekiston Lenin komsomoli mukofoti laureati bo'lgan. Mustaqillik yillarida «Shuhrat» medali (1994) va «El-yurt hurmati» ordeni (1998) bilan taqdirlangan.

Shuhrat Abbosov 2018-yil 25-aprelda Toshkentda, 87 yoshida vafot etgan. O'g'illari Nozim (1962–2020) va Eljon ham kinorejissyor bo'lishgan. 2026-yil 28-mayda Prezident farmoni bilan unga vafotidan keyin «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni berilgan.