Шуҳрат Аббосов
Ўзбек кинорежиссёри ва ссенарийнавис, «Маҳаллада дув-дув гап», «Абу Райҳон Беруний», «Оловли йўллар» филмлари муаллифи; СССР халқ артисти (1981).
Биография
Шуҳрат Солихович Аббосов 1931-йил 16-январда Қўқонда туғилган. 1949-йилда Тошкент тиббиёт техникумини битирган, сўнг санъатни танлаб, А. Н. Островский номидаги Тошкент театр ва рассомлик институтининг режиссёрлик факултетига ўқишга кирган ва уни 1954-йилда тамомлаган.
1954–1956-йилларда Янгийўлдаги Маннон Уйғур номидаги вилоят мусиқали драма театрининг бош режиссёри бўлган. Театрда Б. Раҳмоновнинг «Юрак сирлари», Комил Яшиннинг «Нурхон», Абдулла Қаҳҳорнинг «Оғриқ тишлар» каби песаларини саҳналаштирган.
1958-йилда Москвадаги «Мосфилм» ҳузуридаги Олий режиссёрлик курсларини битирган; диплом иши Уилям Сароян ҳикояси асосидаги «Филиппинетс и пянйй» қисқа метражли филми бўлган. 1958–1991-йилларда «Ўзбекфилм» киностудиясида режиссёр бўлиб ишлаган, 1982–1986-йилларда унинг директори бўлган.
Шуҳрат Аббосовга шуҳрат келтирган биринчи асар — «Маҳаллада дув-дув гап» (1960) кинокомедияси: у ўзбек киносининг энг яхши филмларидан бири ҳисобланади. Кейинги «Сен етим эмассан» (1962) уруш йилларида ўн тўрт болани тарбиялаган Тошкент оиласининг ҳақиқий воқеасига асосланган ва 1963-йилда Майндаги Франкфурт халқаро кинофестивалида мукофот олган. Шунингдек, «Қалбингда қуёш» (1965), «Тошкент — нон шаҳри» (1968) ва «Севги фожеаси» (1971) филмларини суратга олган; сўнггиси 1972-йилда Тбилисидаги Бутуниттифоқ кинофестивалида энг яхши режиссёрлик учун мукофот олган.
Тарихий-биографик жанрдаги ишлари орасида икки серияли «Абу Райҳон Беруний» (1974) филми алоҳида ўрин тутади: у 1975-йилда Кишинёвдаги VIII Бутуниттифоқ кинофестивалининг бош мукофотига ва 1977-йилда Теҳрон халқаро кинофестивалининг «Олтин делфин» совринига сазовор бўлган. Ҳамза Ҳакимзода Ниёзий ҳаётига бағишланган 17 серияли «Оловли йўллар» телероман-филми (1977–1984) устида ҳам ишлаган; серия 1979-йилда телевизион филмларнинг VIII Бутуниттифоқ фестивалида Гран-при олган. 1977-йилда «Шум бола» филмининг ссенарийсига ҳаммуаллиф бўлган, 1989-йилда «Катта урушдаги кичкина одам» филмини, 1995-йилда «Камолот чўққиси сари» ҳужжатли туркумини, 1997-йилда эса Тўйчиев билан бирга ёзган ссенарий асосида «Отамдан қолган далалар» филмини суратга олган.
Шуҳрат Аббосов педагоглик билан ҳам шуғулланган: Островский номидаги институтда 1983-йилдан профессор, 1991-йилдан «Драма ва кино санъати» кафедраси мудири бўлган. Ўзбекистон кинематографчилар уюшмаси бошқарувининг котиби, 1996–2001-йилларда унинг биринчи ўринбосари бўлган. 1965-йилда Ўзбекистон ССР санъат арбоби, 1974-йилда Ўзбекистон ССР халқ артисти, 1981-йилда СССР халқ артисти унвонларини олган; 1974-йилда Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти, 1972-йилда Ўзбекистон Ленин комсомоли мукофоти лауреати бўлган. Мустақиллик йилларида «Шуҳрат» медали (1994) ва «Эл-юрт ҳурмати» ордени (1998) билан тақдирланган.
Шуҳрат Аббосов 2018-йил 25-апрелда Тошкентда, 87 ёшида вафот этган. Ўғиллари Нозим (1962–2020) ва Элжон ҳам кинорежиссёр бўлишган. 2026-йил 28-майда Президент фармони билан унга вафотидан кейин «Буюк хизматлари учун» ордени берилган.
Таълим
- Тошкент тиббиёт техникумиКоллеж, техникум · Тошкент · 1949
- Ўзбекистон давлат санъат ва маданият институтиОлийгоҳ · Тошкент · 1954 · Режиссёрлик факултети (ўша пайтда А. Н. Островский номидаги Тошкент театр ва рассомлик институти)
- «Мосфилм» ҳузуридаги Олий режиссёрлик курслариБошқа · 1958 · Режиссёрлик
Карьера
- «Ўзбекфилм» киностудиясиРежиссёр; 1982–1986-йилларда директор · Тошкент · 1958–1991Бу лавозимда бўлганлар →
- А. Н. Островский номидаги Тошкент театр ва рассомлик институтиПрофессор; 1991-йилдан «Драма ва кино санъати» кафедраси мудири · Тошкент · 1983–…
- Маннон Уйғур номидаги вилоят мусиқали драма театри (Янгийўл)Бош режиссёр · Янгийўл · 1954–1956
- Ўзбекистон кинематографчилар уюшмасиБошқарув котиби; 1996–2001-йилларда биринчи ўринбосар · Тошкент · 1996–2001
Мукофотлар
«Буюк хизматлари учун» ордени2026, вафотидан кейин · Ўзбекистон
"Эл-юрт ҳурмати" ордени1998 · Ўзбекистон
«Шуҳрат» медали1994 · Ўзбекистон
Ўзбекистон ССР халқ артисти1974 · Ўзбекистон ССР- Ўзбекистон ССР санъат арбоби1965 · Ўзбекистон ССР
Ҳамза номидаги Ўзбекистон ССР Давлат мукофоти1974 · Ўзбекистон ССР
СССР халқ артисти1981 · СССР
Ҳаёт йўли
- 1931Туғилиши
Қўқонда туғилган.
- 1949Тиббиёт техникуми
Тошкент тиббиёт техникумини битирган.
- 1954Институтни битириши
А. Н. Островский номидаги Тошкент театр ва рассомлик институтининг режиссёрлик факултетини тамомлаган.
- 1954–1956Янгийўл театри
Янгийўлдаги Маннон Уйғур номидаги вилоят мусиқали драма театрининг бош режиссёри бўлган.
- 1958«Мосфилм» курслари
Москвадаги «Мосфилм» ҳузуридаги Олий режиссёрлик курсларини битирган; диплом иши — «Филиппинетс и пянйй» қисқа филми.
- 1958–1991«Ўзбекфилм» киностудияси
Студияда режиссёр бўлиб ишлаган; 1982–1986-йилларда унинг директори бўлган.
- 1960«Маҳаллада дув-дув гап»
Унга шуҳрат келтирган комедия; ўзбек киносининг энг яхши филмларидан бири ҳисобланади.
- 1962–1963«Сен етим эмассан»
Филм 1963-йилда Майндаги Франкфурт халқаро кинофестивалида мукофот олган.
- 1974–1977«Абу Райҳон Беруний»
Филм 1975-йилда Кишинёвда Бутуниттифоқ кинофестивалининг бош мукофотини, 1977-йилда Теҳронда «Олтин делфин» совринини олган.
- 1977–1984«Оловли йўллар»
Ҳамза Ҳакимзода Ниёзий ҳақидаги 17 серияли телероман-филм; 1979-йилда телевизион филмлар Бутуниттифоқ фестивалида Гран-при олган.
- 1981СССР халқ артисти
СССР халқ артисти унвонига сазовор бўлган; 1974-йилда Ўзбекистон ССР халқ артисти бўлган эди.
- 1983–1991Профессор ва кафедра мудири
Островский номидаги институтда 1983-йилдан профессор, 1991-йилдан «Драма ва кино санъати» кафедраси мудири бўлган.
- 1996–2001Кинематографчилар уюшмаси
Ўзбекистон кинематографчилар уюшмаси бошқаруви раисининг биринчи ўринбосари бўлган.
- 2018Вафоти
25-апрелда Тошкентда вафот этган.
Фильмография
Ютуқлар
- 🥇«Абу Райҳон Беруний» филми учун бош мукофотVIII Бутуниттифоқ кинофестивали, Кишинёв (1975)
- 🥇«Оловли йўллар» учун Гран-приТелевизион филмларнинг VIII Бутуниттифоқ фестивали (1979)
