Rahmat Fayziy

Rahmat Fayziy (asl ism-sharifi Rahmat Fayziyevich Fayziyev) 1918-yil 10-sentabrda Toshkentning Beshyog'och dahasida hunarmand oilasida dunyoga kelgan. Maktabni bitirgach, Toshkent temir yo'li qoshidagi fabrika-zavod o'quvchilari maktabida, keyin elektromexanika texnikumida o'qigan.

Matbuotdagi yo'li 1937-yilda bolalar gazetasi «Lenin uchquni»dan boshlangan: dastlabki she'rlari, lavha va ocherklari ham o'sha yillarda gazeta sahifalarida chiqqan. Bir yil o'tib «Yosh leninchi»ga o'tgan, 1943-yilda O'rta Osiyo harbiy okrugining gazetasida, 1944–1951-yillarda «Qizil O'zbekiston»da ishlagan. 1951–1954-yillarda «Sharq yulduzi» jurnalida bo'limga mudirlik qilgan, 1957–1959-yillarda «O'zbekiston madaniyati» gazetasiga muharrirlik qilgan.

Nasrdagi ilk kitoblari urushdan keyin nashr etilgan. 1951-yilda «To'y to'yonasi» to'plami va Mirzacho'lni o'zlashtirayotgan yoshlar haqidagi «Cho'lga bahor keldi» qissasi chiqqan; yozuvchi keyinroq bu qissani qayta ishlab, 1972-yilda roman sifatida nashr ettirgan. Undan so'ng «Povest va hikoyalar» (1954), «Shohi darparda» (1958), «Kishilarimiz qissasi» (1962) to'plamlari bosilgan. «Tekin muzqaymoq», «Mening bobom», «Cho'ntak», «Nafisa» kabi hikoyalarini bolalar uchun yozgan.

1962–1965-yillarda «O'zbekfilm» kinostudiyasida ssenariy-muharrirlik hay'atining bosh muharriri bo'lgan. Uning ssenariysi asosida rejissyor Shuhrat Abbosov 1962-yilda «Sen yetim emassan» filmini suratga olgan. Film Ikkinchi jahon urushi yillarida turli millatlarga mansub yetim bolalarni o'z uyiga olgan toshkentlik temirchi Shoahmad Shomahmudov va uning rafiqasi Bahri Akramova oilasi haqida hikoya qiladi. U 1963-yilda Frankfurt-Mayndagi xalqaro kinofestivalda mukofot olgan, 1964-yilda Leningradda o'tgan I Butunittifoq kinofestivalida esa Rahmat Fayziyning ishi eng yaxshi ssenariy deb topilgan. 1964-yilda uning ssenariysi bo'yicha Ali Hamroyev «Yor-yor» («Qaydasan, Zulfiyam?») musiqiy komediyasini suratga olgan.

Shomahmudovlar mavzusiga yozuvchi yirik nasrda qaytgan: 1969-yilda yozilgan «Hazrati inson» romani temirchi Mahkam ota va Mehriniso opa obrazlari orqali o'sha oilaning qismatini tasvirlaydi. Roman rus tilida «Yego velichestvo Chelovek» nomi bilan chiqqan, Butunittifoq kasaba uyushmalari markaziy kengashi va SSSR Yozuvchilar uyushmasi mukofotiga sazovor bo'lgan, nemis, slovak, arab, vyetnam va qozoq tillarida ham nashr etilgan. 1975-yilda «Ta'zim» ocherk va hikoyalar to'plami bosilgan. 1960–1970-yillarda «O'zbekiston xotin-qizlari» va «Saodat» jurnallarida donishmand kampir Rostonbuvi tilidan ayollar hayoti, oila va farzand tarbiyasi haqida maqolalar e'lon qilgan; bu obrazga yozuvchining o'z buvisi asos bo'lgan.

1965–1974-yillarda O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasi boshqaruvi raisining o'rinbosari, 1972-yildan SSSR Yozuvchilar uyushmasi boshqaruvining a'zosi bo'lgan. 1974-yildan Butunittifoq mualliflik huquqlari agentligining (VAAP) O'zbekiston bo'limiga rahbarlik qilgan. 1968-yilda unga «O'zbekiston SSR san'at arbobi», 1978-yilda «O'zbekiston SSR xalq yozuvchisi» unvonlari berilgan; 1977-yilda Polsha Xalq Respublikasining xizmat ko'rsatgan madaniyat arbobi unvonini olgan. 1978-yil sentabrda Mehnat Qizil Bayroq ordeni bilan taqdirlangan.

Rahmat Fayziy 1988-yil 18-noyabrda Toshkentda vafot etgan. Toshkentdagi ko'chalardan biri uning nomi bilan ataladi. 2025-yil 28-oktabrda Kamoliddin Behzod nomidagi Sharq miniatyura san'ati muzeyida yozuvchining hayoti va ijodiga bag'ishlangan «Hazrati inson» ko'rgazmasi ochilgan: unda qo'lyozmalari, oilaviy suratlari va romanining xorijiy nashrlari namoyish etilgan.