Shukur Sa'dulla

Shukur Sa'dulla 1912-yil 15-yanvarda Jizzaxning Toshkentlik mahallasida xizmatchi oilasida tug'ilgan. Yetti yoshida mahalladagi eski maktabga borib, tez savod chiqargan, so'ng shaharda yangi ochilgan Narimonov nomidagi maktabda o'qigan. O'n ikki yoshida maktabni tugatib, 1924-yilda o'qishni davom ettirish uchun Samarqandga yo'l olgan.

1924–1929-yillarda Samarqand pedagogika bilim yurtida tahsil olgan va shu yerda she'r yozishga jiddiy kirishgan. Dastlabki she'rlari asosan kattalarga mo'ljallangan, davrning ijtimoiy-siyosiy voqealariga bag'ishlangan edi. 1929-yil boshida Samarqandda bolalar adabiyoti haqida kengash o'tkazilgan; shundan keyin u ham Zafar Diyor, Ilyos Muslim, Sulton Jo'ra singari bolalar uchun yoza boshlagan. 1929–1931-yillarda Pedagogika akademiyasining filologiya fakultetida o'qigan.

1931-yilda O'zbekiston davlat nashriyotining bolalar va yoshlar adabiyoti bo'limiga muharrir bo'lib ishga taklif qilingan va nashriyotda 1964-yilgacha ishlagan. O'sha yillarda xotin-qizlar pedagogika bilim yurtidagi adabiyot to'garagiga rahbarlik qilganlardan biri bo'lgan: to'garak a'zosi Zulfiyaning birinchi she'ri «Men ish qizi» 1931-yil 17-iyulda uning vositasida «Ishchi» gazetasida bosilgan. O'zining birinchi to'plami «Hayqiriq» 1932-yilda Toshkentda chiqqan; unga o'n bir she'r va bitta kichik poema kirgan.

1938-yilda o'zbek xalq ertaklari syujeti asosida «Yoriltosh» musiqali dramasini yozgan. Urush yillarida chiqqan «Sen nima qilding?» (1942), «Shohista» (1944), keyinroq nashr etilgan «Shirin kun» (1947) va «Ulug' shahar» (1951) to'plamlarida urush voqealari aks etgan. Urush davridagi bolalar hayoti haqidagi «Bizning jangchi» (1942) va «Gulxan» (1943) pyesalari Respublika yosh tomoshabinlar teatrida qo'yilgan.

Keyingi yillarda bolalar uchun «Bizning bayram» (1953), «Ko'kbuloq» (1957), «Ohangrabo» (1959), «Dastyor qiz» (1961), «Ozoda» (1964) kitoblarini chiqargan. Xalq ertaklarini qayta ishlab «Dumsiz tulkilar», «Uch tulki», «Tulki bilan turna» kabi ertaklar yaratgan, «Ayiq», «Buzoq», «Toychoq», «Mitti» singari o'yinchoq va jonivorlar haqidagi qisqa she'rlar yozgan. «Dalada bayram» (1954) komediyasi ko'plab teatrlarda sahnalashtirilgan. Bastakor Sobir Boboyev bilan hamkorlikda Z. Fatxullin bilan yozilgan «Vatan ishqi» musiqali dramasi (1958, Muqimiy nomidagi musiqali teatr) va «Ikki bilaguzuk» musiqali komediyasi (1962) yaratilgan. 1967-yilda «Yoriltosh» librettosini yozgan, u asosida Boboyev 1969-yilda bolalar operasini bastalagan.

Tarjimon sifatida Ilyos Muslim bilan birgalikda S. Marshakning she'r va ertaklarini (1950) o'zbekchaga o'girgan. G. X. Andersen, N. A. Nekrasov, A. S. Pushkin, L. Tolstoy, B. Jitkov, S. Mixalkov, A. Barto asarlarini, B. Gorbatovning «Bo'ysunmaganlar» (1953), V. Oseyevaning «Vasyok Trubachev va uning o'rtoqlari» (1954) qissalarini, K. Chukovskiyning «Doktor Voyjonim» («Doktor Aybolit») ertagini (1966) tarjima qilgan.

1964–1972-yillarda O'zbekiston Yozuvchilar uyushmasida adabiy maslahatchi bo'lib ishlagan. 1972-yilda «O'zbekiston SSRda xizmat ko'rsatgan san'at arbobi» unvoniga sazovor bo'lgan. Shukur Sa'dulla 1972-yil 14-sentabrda Toshkentda vafot etgan. 1973-yilda Sobir Boboyev «Vatan ishqi» asosida uning va Z. Fatxullinning librettosi bilan «Fidoyilar» operasini yaratgan.