Шукур Саъдулла
Ўзбек болалар шоири ва драматурги, «Ёрилтош» мусиқали драмаси, «Далада байрам» комедияси ва болалар учун кўплаб шеърий китоблар муаллифи; 1931–1964-йилларда Ўзбекистон давлат нашриётида муҳаррир.
- Фаолият:
- Ёзувчи, Шоир, Драматург, Болалар ёзувчиси
- Туғилган:
- 15 январ 1912(60 ёш) ♑ — 14 сентабр 1972
- Туғилган жой:
- Жиззах
Биография
Шукур Саъдулла 1912-йил 15-январда Жиззахнинг Тошкентлик маҳалласида хизматчи оиласида туғилган. Етти ёшида маҳалладаги эски мактабга бориб, тез савод чиқарган, сўнг шаҳарда янги очилган Наримонов номидаги мактабда ўқиган. Ўн икки ёшида мактабни тугатиб, 1924-йилда ўқишни давом эттириш учун Самарқандга йўл олган.
1924–1929-йилларда Самарқанд педагогика билим юртида таҳсил олган ва шу ерда шеър ёзишга жиддий киришган. Дастлабки шеърлари асосан катталарга мўлжалланган, даврнинг ижтимоий-сиёсий воқеаларига бағишланган эди. 1929-йил бошида Самарқандда болалар адабиёти ҳақида кенгаш ўтказилган; шундан кейин у ҳам Зафар Диёр, Илёс Муслим, Султон Жўра сингари болалар учун ёза бошлаган. 1929–1931-йилларда Педагогика академиясининг филология факултетида ўқиган.
1931-йилда Ўзбекистон давлат нашриётининг болалар ва ёшлар адабиёти бўлимига муҳаррир бўлиб ишга таклиф қилинган ва нашриётда 1964-йилгача ишлаган. Ўша йилларда хотин-қизлар педагогика билим юртидаги адабиёт тўгарагига раҳбарлик қилганлардан бири бўлган: тўгарак аъзоси Зулфиянинг биринчи шеъри «Мен иш қизи» 1931-йил 17-июлда унинг воситасида «Ишчи» газетасида босилган. Ўзининг биринчи тўплами «Ҳайқириқ» 1932-йилда Тошкентда чиққан; унга ўн бир шеър ва битта кичик поэма кирган.
1938-йилда ўзбек халқ эртаклари сюжети асосида «Ёрилтош» мусиқали драмасини ёзган. Уруш йилларида чиққан «Сен нима қилдинг?» (1942), «Шоҳиста» (1944), кейинроқ нашр этилган «Ширин кун» (1947) ва «Улуғ шаҳар» (1951) тўпламларида уруш воқеалари акс этган. Уруш давридаги болалар ҳаёти ҳақидаги «Бизнинг жангчи» (1942) ва «Гулхан» (1943) песалари Республика ёш томошабинлар театрида қўйилган.
Кейинги йилларда болалар учун «Бизнинг байрам» (1953), «Кўкбулоқ» (1957), «Оҳанграбо» (1959), «Дастёр қиз» (1961), «Озода» (1964) китобларини чиқарган. Халқ эртакларини қайта ишлаб «Думсиз тулкилар», «Уч тулки», «Тулки билан турна» каби эртаклар яратган, «Айиқ», «Бузоқ», «Тойчоқ», «Митти» сингари ўйинчоқ ва жониворлар ҳақидаги қисқа шеърлар ёзган. «Далада байрам» (1954) комедияси кўплаб театрларда саҳналаштирилган. Бастакор Собир Бобоев билан ҳамкорликда З. Фатхуллин билан ёзилган «Ватан ишқи» мусиқали драмаси (1958, Муқимий номидаги мусиқали театр) ва «Икки билагузук» мусиқали комедияси (1962) яратилган. 1967-йилда «Ёрилтош» либреттосини ёзган, у асосида Бобоев 1969-йилда болалар операсини басталаган.
Таржимон сифатида Илёс Муслим билан биргаликда С. Маршакнинг шеър ва эртакларини (1950) ўзбекчага ўгирган. Г. Х. Андерсен, Н. А. Некрасов, А. С. Пушкин, Л. Толстой, Б. Житков, С. Михалков, А. Барто асарларини, Б. Горбатовнинг «Бўйсунмаганлар» (1953), В. Осееванинг «Васёк Трубачев ва унинг ўртоқлари» (1954) қиссаларини, К. Чуковскийнинг «Доктор Войжоним» («Доктор Айболит») эртагини (1966) таржима қилган.
1964–1972-йилларда Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасида адабий маслаҳатчи бўлиб ишлаган. 1972-йилда «Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган санъат арбоби» унвонига сазовор бўлган. Шукур Саъдулла 1972-йил 14-сентабрда Тошкентда вафот этган. 1973-йилда Собир Бобоев «Ватан ишқи» асосида унинг ва З. Фатхуллиннинг либреттоси билан «Фидойилар» операсини яратган.
Таълим
- Самарқанд педагогика билим юртиКоллеж, техникум · Самарқанд · 1924–1929
- Ўзбек педагогика академиясиОлийгоҳ · Самарқанд · 1929–1931 · Филология факултети
- Жиззахдаги Наримонов номидаги мактабМактаб · Жиззах · 1924
Карьера
- Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасиАдабий маслаҳатчи · Тошкент · 1964–1972
- Ўзбекистон давлат нашриётиМуҳаррир · Тошкент · 1931–1964
Мукофотлар
- Ўзбекистон ССР санъат арбоби1972 · Ўзбекистон ССР
Ҳаёт йўли
- 1919–1924Жиззахда мактаб
Маҳалладаги эски мактабда, сўнг Наримонов номидаги мактабда ўқиган.
- 1924–1931Самарқандда таҳсил
Самарқанд педагогика билим юртида (1924–1929) ва Педагогика академиясининг филология факултетида (1929–1931) ўқиган.
- 1931–1964Ўзбекистон давлат нашриёти
Болалар ва ёшлар адабиёти бўлимида муҳаррир.
- 1931Адабиёт тўгараги
Хотин-қизлар педагогика билим юртидаги тўгаракка раҳбарлик қилганлардан бири; Зулфиянинг биринчи шеъри унинг воситасида «Ишчи» газетасида босилган.
- 1932«Ҳайқириқ»
Биринчи шеърлар тўплами Тошкентда чиққан.
- 1938«Ёрилтош»
Халқ эртаклари асосида мусиқали драма ёзган.
- 1942–1943Уруш йиллари песалари
«Бизнинг жангчи» ва «Гулхан» Республика ёш томошабинлар театрида қўйилган.
- 1954«Далада байрам»
Кўплаб театрларда саҳналаштирилган комедия.
- 1958«Ватан ишқи»
З. Фатхуллин билан ёзилган мусиқали драма Муқимий номидаги мусиқали театрда Собир Бобоев мусиқаси билан қўйилган.
- 1964–1972Ёзувчилар уюшмаси
Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмасида адабий маслаҳатчи.
- 1972Унвон ва вафот
«Ўзбекистон ССРда хизмат кўрсатган санъат арбоби» унвонини олган; 14-сентабрда Тошкентда вафот этган.
Асарлар
- «Ҳайқириқ» (1932)Шеърлар тўплами
Биринчи китоби: ўн бир шеър ва битта кичик поэма, асосан катталар учун.
- «Ёрилтош» (1938)Мусиқали драма
Ўзбек халқ эртаклари сюжети асосида; 1967-йилда унинг либреттосини ёзган, 1969-йилда Собир Бобоев шу асосда болалар операсини яратган.
- «Бизнинг жангчи» (1942)Песа
Уруш йилларидаги болалар ҳаёти ҳақида; Республика ёш томошабинлар театрида қўйилган.
- «Сен нима қилдинг?» (1942)Шеърлар тўплами
Уруш воқеалари акс этган тўплам.
- «Гулхан» (1943)Песа
Уруш давридаги болалар ҳақида; Республика ёш томошабинлар театрида қўйилган.
- «Шоҳиста» (1944)Шеърлар тўплами
Уруш йилларида чиққан тўплам.
- «Улуғ шаҳар» (1951)Шеърлар тўплами
Уруш хотиралари ҳам ўрин олган урушдан кейинги тўплам.
- «Далада байрам» (1954)Комедия
Кўплаб театрларда саҳналаштирилган; Собир Бобоев Д. Зокиров билан унга мусиқа ёзган.
- «Ватан ишқи» (1958)Мусиқали драма
З. Фатхуллин билан ҳамкорликда; Муқимий номидаги мусиқали театрда қўйилган, 1973-йилда у асосида «Фидойилар» операси яратилган.
- «Оҳанграбо» (1959)Болалар учун китоб
1950-йиллар охиридаги болалар китобларидан.
- «Дастёр қиз» (1961)Болалар учун китоб
Тарбиявий, ибратли руҳдаги асар.
- «Озода» (1964)Болалар учун китоб
Нашриётдаги фаолиятининг сўнгги йилида чиққан китоб.
