Asosiy qismga o'tish
Sidqiy Xondayliqiy

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

Sidqiy Xondayliqiy

Yozuvchi · Toshkent viloyati

Bo'stonliqlik shoir, xattot va tarjimon; 1917-yilda inqilob voqealarini yoritgan 1502 misrali dostonning hamda hajviy va ijtimoiy she'rlarning muallifi.

Faoliyat:
Yozuvchi, Shoir
Haqiqiy ismi:
Sirojiddin Maxdum Mirzohidoxund o'g'li
Taxallusi:
Shevan, Shavkat
Hayot yillari:
1884 — 1934
Tug'ilgan joy:
Bo'stonliq tumani, Toshkent viloyati

Biografiya

Sidqiy Xondayliqiy — shoir, xattot va tarjimon; to'liq ismi Sirojiddin Maxdum Mirzohidoxund o'g'li. U 1884-yilda hozirgi Bo'stonliq tumani hududidagi Xondayliq qishlog'ida tug'ilgan va 1934-yilda vafot etgan. 1917-yil martida bitilgan, inqilob voqealarini keng ko'lamda aks ettirgan «Rusiya inqilobi» dostoni va hajviy hamda ijtimoiy she'rlari bilan tanilgan.

Yoshligida arab va fors tillarini egallagan. Xattotlikka havas qo'ygach, zamonasining mashhur xattoti Muhammad Shohmurod kotib (1850–1922)ning shogirdi bo'lgan. Bundan tashqari toshni yo'nib naqsh solish, rasm chizish, muhr yasash bilan ham shug'ullangan.

Shoir bo'lib yetishishida Kamiyning o'rni katta; Kamiy boshchilik qilgan adabiy davralarda ishtirok etgan. Ilk she'rlarini «Shavkat» va «Shevan» (nola, fig'on) taxalluslari ostida yozgan; «Shavkat» taxallusi bilan «Tuhfai Shavkat» (1913) va «Savg'oti Shavkat» (1914) to'plamlarini nashr ettirgan. Keyinchalik hamma asarini Sidqiy Xondayliqiy nomi bilan nashr ettirgan.

Lirikasida mumtoz adabiyotimizning hayotiy muhabbat va insoniylik an'analari davom etadi, ammo merosining katta qismi hajviyot hamda ijtimoiy mavzudagi she'rlardan iborat. Ijtimoiy-siyosiy she'rlari («Muhoraba», «Yashasun yoshlar», «Toza hurriyat») zamonaning muhim voqealariga bag'ishlangan. Mardikorlikka olish voqealari haqida ham yozgan: «Rabo(t)chilar namoyishi» va «Rabo(t)chilar kelishi» (1917).

«Rusiya inqilobi» dostoni inqilob voqealarini keng epik ko'lamda aks ettirgan dastlabki dostonlardan sanaladi. U 1502 misradan iborat bo'lib, 72 misrasi fors-tojik tilida, qolgan qismi o'zbek tilida bitilgan. Bayon inqilobning birinchi kuni — 23-fevraldan boshlanadi va voqealarni kun sayin kuzatib boradi. Shoir Fevral inqilobini ochiq yurak bilan kutib olgan, lekin uning samaralaridan ko'ngli to'lmagan. Doston barcha xalqni birlik va hamjihatlikka da'vat etish bilan yakunlanadi; shu fikr «Umidi ittifoq» (1918) tarje'bandida rivojlantirilgan.

Nasrda ham qalam tebratgan: «Mezoni shariat» (1915, 1917, 1992), «Tazkirai Imomi A'zam», «Holoti Sidqiy», «Zarbulmasali Sidqiy» va «Yuz nasihat» ma'nosini anglatuvchi «Sad irshodi mulla Sidqiy Xondayliqiy» kitoblarining aksariyati diniy va axloqiy mavzularga bag'ishlangan. Tarjimalari orasida Sa'diyning «Bo'ston» asari, shuningdek «Ajoyib ul-maxluqot», «Hikoyai latifa», «Bahrom va malikai Gulandom», «O'g'ri va qozi» kiradi.

Uning qo'li bilan ko'chirilgan devon, bayoz va risolalar, yasagan muhrlar, tosh lavhalar, shuningdek To'ychi Hofiz hamda Tavallo suratlari davlat kutubxonalarida va xususiy to'plamlarda asralmoqda. 20 dan ziyod bosma va qo'lyozma asari O'zbekiston Fanlar akademiyasi Sharqshunoslik institutida turadi.

1903-yilda Sidqiy ilm olishni davom ettirish uchun Toshkentga kelgan va shahar madrasalarida, jumladan Beklarbegi madrasasida tahsil ko'rgan. Shu davrda u arab tili sarfi va nahvini o'rgangan, xattotlik san'atini puxta egallagan.

1924-yilda Sidqiy o'z tarjimai holi — «Holoti Sidqiy»ni yozib, uni «Iktisob» asariga ilova qilgan. Bu risola shoir hayoti va ijodini o'rganishda asosiy manba hisoblanadi: tadqiqotchilar uning yoshlik yillari, davradoshlari va adabiy faoliyati haqidagi maʼlumotlarni aynan shundan olishadi. Nasriy tarjimalari qatorida «Risolai Karima»ning o'zbekcha talqini ham bor.

Sidqiy ijodi sovet davrida uzoq vaqt eʼtibordan chetda qolgan: asarlari alohida kitob holida faqat 1984-yilda, «Navbahor» to'plamida bosilgan. Shundan keyin uning merosini filologiya fanlari doktori A. Jalolov va boshqa olimlar o'rgangan; ammo asarlarini to'liq yig'ish va yangi o'zbek adabiyoti tarixidagi o'rnini belgilash hamon o'z yechimini kutmoqda.

Ta'lim

Hayot yo'li

  1. 1884
    Tug'ilgan

    Xondayliq qishlog'ida (hozirgi Bo'stonliq tumani).

  2. 1913–1914
    Dastlabki to'plamlar

    «Tuhfai Shavkat» (1913) va «Savg'oti Shavkat» (1914) — Shavkat va Shevan taxalluslarida.

  3. 1915–1917
    «Mezoni shariat»

    Diniy-axloqiy asar nashr etilgan (1915, 1917; keyin 1992).

  4. 1917
    «Rusiya inqilobi» dostoni

    Mart oyida yozilgan, hajmi 1502 misra.

  5. 1918
    «Umidi ittifoq»

    Tarje'band.

  6. 1934
    Vafoti

Asarlar

  • «Tuhfai Shavkat» (1913)
    She'riy to'plam
  • «Savg'oti Shavkat» (1914)
    She'riy to'plam
  • «Rusiya inqilobi» (1917)
    Doston

    1502 misrali doston.

  • «Rabo(t)chilar namoyishi» (1917)
    Asar
  • «Rabo(t)chilar kelishi» (1917)
    Asar
  • «Umidi ittifoq» (1918)
    Tarje'band
  • «Mezoni shariat» (1915)
    Nasriy asar
  • «Tazkirai Imomi A'zam»
    Nasriy asar
  • «Sad irshodi mulla Sidqiy Xondayliqiy»
    Nasriy asar
  • «Zarbulmasali Sidqiy»
    Nasriy asar
  • «Holoti Sidqiy»
    Nasriy asar
  • «Hikoyai latifa»
    Tarjima
  • «Bahrom va malikai Gulandom»
    Tarjima
  • «Ajoyib ul-maxluqot»
    Tarjima
  • «O'g'ri va qozi»
    Tarjima
  • Sa'diy, «Bo'ston»
    Tarjima
Xato topdingizmi?

Xato haqida xabar berish

Roʻyxatdan oʻtish shart emas. Tahririyat tekshirib, sahifani tuzatadi.

Tuzatish taklif qilish