Asosiy qismga o'tish
SHAXS
Sodiq Azimov
Tuzatish taklif qilish

Sodiq Azimov

Fizik olim, O'zbekiston SSR Fanlar akademiyasi akademigi, yadro fizikasi va yuqori energiyalar fizikasi maktablarining asoschisi, Parkentdagi Katta quyosh pechining tashabbuskori.

Faoliyat:
Olim, Fizik
Tug'ilgan:
7 noyabr 1914 ♏ — 1988
Tug'ilgan joy:
Toshkent
Otasi:
Sayid Azimboy
Turmush o'rtog'i:
Rahima Aminova
Farzandlar:
Shahnoz Azimova
Dinora Azimova
Bahodir Azimov
  • «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni
  • Beruniy nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti
  • Mehnat Qizil Bayroq ordeni
  • Xalqlar do'stligi ordeni

Biografiya

Sodiq Azimovich Azimov 1914-yil 7-noyabrda Toshkentda ma'rifatli oilada tug'ilgan. Onasi tomondan bobosi Olimqozi Toshkent qozisi bo'lgan, otasi Sayid Azimboy (1891–1942) esa yer egasi va un sanoati tadbirkori bo'lib, o'z uyida yangi usul maktabi ochgan. Kasal onasi, ikki singlisi va ukasi bo'lgan oilada u asosiy boquvchi bo'lib qolgan.

1936–1940-yillarda O'rta Osiyo davlat universitetining fizika-matematika fakultetida o'qigan, so'ng kosmik nurlarni o'rganish bo'yicha Pomir ekspeditsiyasida ishtirok etgan. 1948-yilda aspiranturaga kirgan, nomzodlik dissertatsiyasini himoya qilgan, 1955-yilda esa Moskvadagi Lebedev nomidagi Fizika institutida doktorlik dissertatsiyasini yoqlagan; uning ilmiy rahbari akademik V. I. Veksler bo'lgan.

1954-yilda uning tashabbusi bilan Toshkent davlat universitetida «Yadro fizikasi va kosmik nurlar» kafedrasi tashkil etilgan va u umrining oxirigacha shu kafedrani boshqargan. 1956-yilda SSSR hukumati Toshkentda Yadro fizikasi institutini qurish haqida qaror qabul qilgach, I. V. Kurchatovning taklifiga ko'ra institut majmuasini, xodimlar shaharchasini (hozirgi Ulug'bek posyolkasi) loyihalash va qurish hamda ilmiy jamoani shakllantirish ishi Azimovga topshirilgan. U 1956-yildan direktor o'rinbosari bo'lgan, 1962-yilda akademik etib saylangan va Yadro fizikasi instituti direktori bo'lgan, 1966–1988-yillarda esa Fizika-texnika institutini boshqargan.

Azimov rahbarligidagi yuqori energiyalar fizikasi maktabi adronlarning elastik sochilishi, pionlarning yadrolarda difraksiyasi va zarralarning yadrolar bilan noelastik o'zaro ta'sirini o'rgangan; 1964-yilda proton-proton elastik sochilishida difraksion konusning torayishi aniqlangan. Olimning o'zi 1948-yilda kosmik nurlar tarkibida mezonlarga bog'liq bo'lmagan elektron va fotonlar borligini ko'rsatgan. Uning rahbarligida Kumbel observatoriyasi qurilgan, siklotron, neytron generatori va geliy ishlab chiqarish binosi ishga tushirilgan; u 14 fan doktori va 70 dan ortiq fan nomzodini tayyorlagan.

1970-yillarda Azimov qayta tiklanadigan energiya manbalariga e'tibor qaratib, Katta quyosh pechi g'oyasini ilgari surgan. Uning qurilishi 1980-yillar boshida Toshkent yaqinidagi Parkentda boshlangan va o'sha o'n yillik oxirida yakunlangan; quvvati 1 megavatt bo'lgan bu inshoot o'ta toza yarimo'tkazgich materiallarni quyosh energiyasi yordamida olish uchun mo'ljallangan. 1986-yildan u «Fizika–Quyosh» ilmiy-ishlab chiqarish birlashmasining bosh direktori bo'lgan.

Sodiq Azimov 1988-yilda Toshkentda yurak xurujidan vafot etgan va Chig'atoy qabristonidagi olimlar xiyobonida dafn etilgan. U O'zbekiston SSR xizmat ko'rsatgan fan va texnika arbobi (1964), Beruniy nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti laureati (1970), Mehnat Qizil Bayroq va Xalqlar do'stligi ordenlari sohibi; 2002-yilda vafotidan keyin «Buyuk xizmatlari uchun» ordeni bilan taqdirlangan. Toshkentdagi bir ko'cha uning nomini olgan, 2024-yilda tavalludining 110 yilligi munosabati bilan Materialshunoslik institutida unga haykal o'rnatilgan.

Ta'lim

Karyera

Mukofotlar

Hayot yo'li

  1. 1914
    Tug'ilishi

    Toshkentda ma'rifatli oilada tug'ilgan.

  2. 1936–1940
    Universitetda ta'lim

    O'rta Osiyo davlat universitetining fizika-matematika fakultetida o'qigan. Universitetni tugatgach, kosmik nurlarni o'rganish bo'yicha Pomir ekspeditsiyasida ishlagan.

  3. 1948
    Aspirantura va kosmik nurlar tadqiqoti

    Aspiranturaga kirgan; kosmik nurlarda mezonlarga bog'liq bo'lmagan elektron va fotonlar borligini ko'rsatgan.

  4. 1954
    Yadro fizikasi kafedrasi

    Toshkent davlat universitetida «Yadro fizikasi va kosmik nurlar» kafedrasini tashkil etgan va umrining oxirigacha boshqargan.

  5. 1955
    Doktorlik dissertatsiyasi

    Moskvadagi Lebedev nomidagi Fizika institutida doktorlik dissertatsiyasini himoya qilgan.

  6. 1956
    Yadro fizikasi instituti

    Toshkentda yangi tashkil etilgan Yadro fizikasi institutining direktor o'rinbosari bo'lgan; institut majmuasini qurish unga topshirilgan.

  7. 1962
    Akademik va institut direktori

    O'zbekiston SSR Fanlar akademiyasi akademigi etib saylangan va Yadro fizikasi instituti direktori bo'lgan.

  8. 1964
    Faxriy unvon

    O'zbekiston SSR xizmat ko'rsatgan fan va texnika arbobi unvoni berilgan.

  9. 1966–1988
    Fizika-texnika instituti direktori

    Fanlar akademiyasining Fizika-texnika institutini boshqargan.

  10. 1970
    Davlat mukofoti

    Beruniy nomidagi O'zbekiston SSR Davlat mukofoti laureati bo'lgan.

  11. 1980-yillar
    Katta quyosh pechi

    Parkentda 1 megavatt quvvatli quyosh pechi qurilishini boshqargan; 1986-yildan «Fizika–Quyosh» birlashmasining bosh direktori bo'lgan.

  12. 1988
    Vafoti

    Toshkentda vafot etgan, Chig'atoy qabristonidagi olimlar xiyobonida dafn etilgan.

Asarlar

  • «Yuqori energiyali zarralarning nuklonlar va yadrolar bilan noelastik to'qnashuvlari» (1974)
    Monografiya

    T. S. Yuldashbaev bilan hammualliflikda yozilgan, Fizika-texnika instituti nashri.

  • «Yuqori energiyalarda zarralarning yadrolar bilan o'zaro ta'sirlari» (1981)
    Ilmiy to'plam

    Azimov muharrirligida chiqqan, Fizika-texnika instituti xodimlarining ishlari to'plami.

  • «Kremniy-litiyli yadro nurlanishi detektorlari» (1981)
    Monografiya

    R. A. Muminov, S. X. Shamirzayev va A. Ya. Yafasov bilan hammualliflikda yozilgan.

  • «Epitaksial Xoll datchiklari va ularning qo'llanilishi» (1986)
    Monografiya

    K. D. Potaenko va V. I. Tixonov bilan hammualliflikda yozilgan.