Sulton Ahmad Mirzo (Temuriy)
Temuriylardan Samarqand va Buxoro hukmdori (1469–1494), Abu Said Mirzoning to'ng'ich o'g'li; Boburning qaynotasi, Farg'onaga yurishdan qaytayotib vafot etgan.
- Faoliyat:
- Tarixiy shaxs, Siyosatchi, Hukmdor
- Hayot yillari:
- 1451 — 1494
- Tug'ilgan joy:
- Samarqand
- Otasi:
- Abu Said Mirzo
- Farzandlar:
- Oysha Sulton Begim, Ma'suma Sulton Begim
Biografiya
Sulton Ahmad Mirzo Temuriylar sulolasidan chiqqan hukmdor bo'lib, Movarounnahrning markaziy qismini — Samarqand va Buxoroni — yigirma besh yil boshqargan. U 1451-yilda Samarqandda Abu Said Mirzoning to'ng'ich o'g'li sifatida tug'ilgan; manbalarning bir qismiga ko'ra onasi Oq O'rda Bug'a tarxonning qizi bo'lgan.
Otasi hayotlik chog'idayoq unga Samarqand va Buxoro hokimligini ishonib topshirgan. Abu Said 1469-yilda Ozarbayjonda Uzun Hasanga qarshi jangda halok bo'lgach, Ahmad poytaxtda taxtni egalladi. Uning ixtiyorida Toshkent, Shohruxiya va Sayram ham bo'lib, keyinchalik ularni ukasi Umarshayx Mirzoga bergan; Xo'jand va O'ratepa bir necha muddat unga qaragan.
Hukmronligi davrida u qo'shni temuriy shahzodalar — Xuroson sohibi Husayn Boyqaro, ukalari Umarshayx va Mahmud — bilan ziddiyatli munosabatda bo'ldi, Qora qo'yunlilar bostirib kirganda mamlakatni himoya qildi, ammo Xurosonni egallay olmadi. Ma'naviy jihatdan u Naqshbandiya shayxi Xoja Ahrorning izdoshi edi.
1493-yilda Ahmad kuyovi, Toshkent xoni Sulton Mahmudxon bilan ittifoq tuzib, Andijondagi ukasi Umarshayx Mirzoga qarshi yurish qildi; ittifoqchilar Andijon, Axsi va Marg'ilonni qamal qilishdi. Aynan shu paytda Axsida Umarshayx kutilmaganda vafot etdi va taxtga o'n ikki yoshli Bobur o'tirdi. Beklar xalqni dushmanga qarshi safarbar qilgach, Sulton Mahmudxon Toshkentga qaytdi, Ahmad esa Boburning Farg'onadagi hokimiyatini tan olib, Samarqand tomon yo'l oldi.
U 1494-yilda qaytish yo'lida, O'ratepa yaqinidagi Oqsuv mavzesida vafot etdi. O'g'il farzandlari yoshligida olamdan o'tgani uchun taxt ukasi Sulton Mahmud Mirzoga o'tdi. Ahmadning qizlari Oysha Sulton Begim va Ma'suma Sulton Begim Boburga turmushga chiqqan. Bir manba (Vikipediya) o'limning aniq kuni va joyini ko'rsatmaydi, shu bois faqat yili keltiriladi.
Hayot yo'li
- 1451Tug'ilgan
Samarqandda Abu Said Mirzoning to'ng'ich o'g'li bo'lib dunyoga kelgan.
- 1469Taxtga o'tirgan
Otasi Abu Said halok bo'lgach, Samarqand va Buxoro hukmdori bo'lgan.
- 1493Andijonga yurish
Sulton Mahmudxon bilan ittifoqda ukasi Umarshayx Mirzoga qarshi qo'shin tortgan.
- 1494Vafoti
Farg'onadan qaytayotib vafot etgan; taxt ukasi Sulton Mahmud Mirzoga o'tgan.