Султон Аҳмад Мирзо (Темурий)
Темурийлардан Самарқанд ва Бухоро ҳукмдори (1469–1494), Абу Саид Мирзонинг тўнғич ўғли; Бобурнинг қайнотаси, Фарғонага юришдан қайтаётиб вафот этган.
- Фаолият:
- Тарихий шахс, Сиёсатчи, Ҳукмдор
- Ҳаёт йиллари:
- 1451 — 1494
- Туғилган жой:
- Самарқанд
- Отаси:
- Абу Саид Мирзо
- Фарзандлар:
- Ойша Султон Бегим, Маъсума Султон Бегим
Биография
Султон Аҳмад Мирзо Темурийлар сулоласидан чиққан ҳукмдор бўлиб, Мовароуннаҳрнинг марказий қисмини — Самарқанд ва Бухорони — йигирма беш йил бошқарган. У 1451-йилда Самарқандда Абу Саид Мирзонинг тўнғич ўғли сифатида туғилган; манбаларнинг бир қисмига кўра онаси Оқ Ўрда Буға тархоннинг қизи бўлган.
Отаси ҳаётлик чоғидаёқ унга Самарқанд ва Бухоро ҳокимлигини ишониб топширган. Абу Саид 1469-йилда Озарбайжонда Узун Ҳасанга қарши жангда ҳалок бўлгач, Аҳмад пойтахтда тахтни эгаллади. Унинг ихтиёрида Тошкент, Шоҳрухия ва Сайрам ҳам бўлиб, кейинчалик уларни укаси Умаршайх Мирзога берган; Хўжанд ва Ўратепа бир неча муддат унга қараган.
Ҳукмронлиги даврида у қўшни темурий шаҳзодалар — Хуросон соҳиби Ҳусайн Бойқаро, укалари Умаршайх ва Маҳмуд — билан зиддиятли муносабатда бўлди, Қора қўюнлилар бостириб кирганда мамлакатни ҳимоя қилди, аммо Хуросонни эгаллай олмади. Маънавий жиҳатдан у Нақшбандия шайхи Хожа Аҳрорнинг издоши эди.
1493-йилда Аҳмад куёви, Тошкент хони Султон Маҳмудхон билан иттифоқ тузиб, Андижондаги укаси Умаршайх Мирзога қарши юриш қилди; иттифоқчилар Андижон, Ахси ва Марғилонни қамал қилишди. Айнан шу пайтда Ахсида Умаршайх кутилмаганда вафот этди ва тахтга ўн икки ёшли Бобур ўтирди. Беклар халқни душманга қарши сафарбар қилгач, Султон Маҳмудхон Тошкентга қайтди, Аҳмад эса Бобурнинг Фарғонадаги ҳокимиятини тан олиб, Самарқанд томон йўл олди.
У 1494-йилда қайтиш йўлида, Ўратепа яқинидаги Оқсув мавзесида вафот этди. Ўғил фарзандлари ёшлигида оламдан ўтгани учун тахт укаси Султон Маҳмуд Мирзога ўтди. Аҳмаднинг қизлари Ойша Султон Бегим ва Маъсума Султон Бегим Бобурга турмушга чиққан. Бир манба (Википедия) ўлимнинг аниқ куни ва жойини кўрсатмайди, шу боис фақат йили келтирилади.
Ҳаёт йўли
- 1451Туғилган
Самарқандда Абу Саид Мирзонинг тўнғич ўғли бўлиб дунёга келган.
- 1469Тахтга ўтирган
Отаси Абу Саид ҳалок бўлгач, Самарқанд ва Бухоро ҳукмдори бўлган.
- 1493Андижонга юриш
Султон Маҳмудхон билан иттифоқда укаси Умаршайх Мирзога қарши қўшин тортган.
- 1494Вафоти
Фарғонадан қайтаётиб вафот этган; тахт укаси Султон Маҳмуд Мирзога ўтган.