Abu Said Mirzo (Temuriy)
Temuriylardan Movarounnahr (1451–1469) va Xuroson (1458–1469) hukmdori; Mironshohning nabirasi, Boburning bobosi.
- Faoliyat:
- Tarixiy shaxs, Siyosatchi, Hukmdor
- Hayot yillari:
- 1424 — 1469
- Farzandlar:
Biografiya
Abu Said Mirzo 1424-yilda tug'ilgan, Temur o'g'li Mironshohning nabirasi, Sulton Muhammad o'g'li. Shohruh va Ulug'bek vafotidan keyin Temuriylar davlatida taxt uchun kurash boshlangan. Abu Said bu paytda Ulug'bekning o'g'li Abdullatif tomonidan Buxoro zindoniga solingan va Abdullatif o'limidan (1450) so'ng ozod bo'lgan.
U Samarqand taxtini egallagan Abdulla Mirzoga qarshi Abulxayrxon yordamida qo'shin tortib, 1451-yilda Bulung'ur jangida uni mag'lub qilgan va Samarqandda hokimiyatni olgan. Minnatdorchilik belgisi sifatida Ulug'bekning qizi Robiya Sultonbegimni Abulxayrxonga xotinlikka bergan. Keyin piri Xoja Ahrorni Toshkentdan chaqirtirgan.
Xuroson hokimi Abulqosim Bobur 1458-yilda vafot etgach, Hirot, Astrobod va Mozandaron Abu Said qo'liga o'tgan, shu tariqa markaziy hokimiyat tiklangan (Vikipediya Hirot egallanishini 1459-yil deb ko'rsatadi). G'arbiy Eron esa Temuriylar qo'lidan chiqib, Qora qo'yunlilar sulolasiga o'tib ketgan edi.
1468-yil kuzida Abu Said g'arbga yurish boshlagan. Ziyouz.uz maqolasiga ko'ra, u 1469-yil qishida Mug'on dashtida Oq qo'yunlilar hukmdori Uzun Hasan bilan jangda yengilib halok bo'lgan; Vikipediyaning yozishicha, Qorabog' jangida (4-fevral) asir tushgan va Yodgor Muhammad Mirzo buyrug'i bilan qatl etilgan. Manbalar tafsilotda farq qiladi.
Uning davrida Movarounnahr va Xurosonda hunarmandchilik va savdo rivojlangan, qo'shni mamlakatlar bilan elchilik aloqalari yo'lga qo'yilgan. Hirotda saroy, kamonchilar mashqgohi, ko'priklar, ko'shklar va shahar darvozalari qurdirgan, ariq va hovuzlar qazdirgan, bog'lar barpo etgan. Katta o'g'li Sulton Ahmad Mirzo Samarqand va Buxoroda hukmronlik qilgan; o'g'illaridan biri — Umarshayx Mirzo, Boburning otasi.
Hayot yo'li
- 1424Tug'ilgan
Mironshohning nabirasi sifatida Temuriylar xonadonida dunyoga kelgan.
- 1450Ozodlik
Abdullatif o'limidan so'ng Buxoro zindonidan chiqqan.
- 1451Samarqandni egallagan
Abulxayrxon yordamida Abdulla Mirzoni Bulung'ur jangida yengib, taxtga o'tirgan.
- 1458–1459Xurosonning qo'shilishi
Hirot, Astrobod va Mozandaron qo'liga o'tgan.
- 1468G'arbga yurish
Qora qo'yunlilar yerlari uchun Eronga qo'shin tortgan.
- 1469Halok bo'lgan
Uzun Hasanga qarshi jangda mag'lub bo'lib, vafot etgan.